Tot elkaar veroordeeld

In de film 'The Only Son' volgt Simonka de Jong de enige zoon van een arm Tibetaans echtpaar, Pema. Ze registreert hoe moeilijk het is om met je naasten te communiceren.

HANS NAUTA

Wie gaat filmen in een geïsoleerd bergdorpje in de Himalaya, tien dagen lopen vanaf het dichtstbijzijnde vliegveld, neemt liefst zo weinig mogelijk mee. Maar documentairemaakster Simonka de Jong (1972) ontkwam er niet aan om met een hele expeditie door de streek Dolpo te trekken. "Het was de zwaarste maand uit mijn leven."

'The Only Son', een publieksfavoriet op het documentairefestival Idfa, en vanaf zaterdag overal in het land te zien, draait om Pema (20), de enige zoon van een arm Tibetaans echtpaar. Hij studeert toerisme in Nederland en reist met drie zussen naar zijn geboortedorp. Daar zetten zijn ouders hem onder druk om definitief terug te keren. Hij moet trouwen, het land van zijn voorvaderen bewerken, en zijn ouders ontlasten.

De film gaat over de leegloop van het platteland en de betekenis van verwesterd zijn. Maar vooral is het een intiem gezinsportret. Als kijker vermoed je niet wat voor logistiek circus ervoor is opgetuigd.

"Twintig muilezels. Ezeldrijvers, dragers, drie inspecteurs van de Nepalese overheid, een simultaantolk met meeluister-apparatuur, een kok en zijn assistent met voedsel voor drie weken. Een cameraman, die niet wist of zijn apparaat zou werken op 5000 meter hoogte. Een geluidsman die net ziek was geweest door een reis naar Afrika. Twee generatoren en diesel voor de elektriciteit. Harde computerschijven om negentig uur filmmateriaal te bewaren. Een tentenkamp, inclusief eettent en een toilet."

En dan nog een zonnepaneel, als cadeau voor de ouders, en een medicijnkist. "Al snel stonden de dorpelingen voor mijn tent: of ik nog een pil had tegen slechtziendheid. De medische zorg is er van middeleeuws niveau. Als Pema's moeder Dolma een pijntje heeft, pakt vader Karma, die medicijnman is, gloeiend hete staven omdat brandwonden zouden helpen. Haar rug zit er vol mee."

De Jong kreeg hoogteziekte doordat ze duizend meter per dag moesten klimmen. Nooit liepen ze voor op schema, altijd bereikten ze het volgende kamp uren later dan gedacht. "En dan die stromende regen. Augustus is vanwege de moesson de slechtste maand om over bergpaadjes te glibberen. Maar Pema's pleegmoeder wilde niet dat hij school zou missen."

De uitputting wierp een psychische barrière op om onderweg te filmen. "Het moeilijkste was om door de vermoeidheid niet te denken: laat de opnames maar even zitten." Het gebergte speelt een hoofdrol in de film. De ondoordringbare en kleurrijke muren benadrukken het isolement van Pema's mogelijke toekomst.

De begroetingen zijn van een ingetogen blijdschap: familieleden die elkaar jaren niet hebben gezien, drukken zacht de voorhoofden tegen elkaar. In de drie weken die volgen komen de onderlinge verschillen naar boven.

Vader kan niet aanzien hoe zijn vernederlandste dochter Sumchog voor de dragers danst, en loopt plotseling weg. Pema probeert zijn uitgehuwelijkte, traditioneel levende zus duidelijk te maken dat hij uit liefde wil trouwen. Haar gezicht is blanco van onbegrip. Ondertussen beseft hij dat de camera gevoelige gesprekken vastlegt.

"Pema is bezorgd dat Tibetanen die de film zien tegen zijn ouders zullen zeggen dat hun zoon brutaal is. Voor zijn ouders betekende de camera niets. Als de buurvrouw kon meeluisteren, zwegen ze, maar dat het Westen meekijkt in hun huiskamer, voelden ze niet."

Wat ben je elkaar als familie verplicht? En waarom kan het zo moeilijk zijn om met je naasten te communiceren? Twee eerdere films van De Jong gingen over fragiele familieverhoudingen. Haar debuutfilm 'Tsjechisch Kerstfeest' (2005) draaide om de ingewikkelde relatie tussen haar tante en moeder, die in 1968 uit Praag naar Nederland vluchtten. "Daarin willen mijn moeder en tante samenzijn, maar ondervinden dat ze dat niet goed kunnen, en proberen te begrijpen hoe dat weer gekomen is."

'Het zwijgen van Loe de Jong' (2011) ging over Sally, de in de Tweede Wereldoorlog overleden tweelingbroer van oorlogshistoricus Loe de Jong. Sally's zonen voelden zich te kort gedaan doordat Loe de Jong, Simonka's opa, hen nooit iets wilde vertellen over hun vader.

"Dat thema spreekt me het meeste aan: hoe je in een familie tot elkaar veroordeeld bent, en toch een eigen weg gaat. Bij dit Tibetaanse gezin is dat heel extreem: ze verspreiden zich over drie continenten en spreken verschillende talen. Iedereen blijft contact zoeken. Maar als dat tot stand komt, bereiken ze elkaar niet echt. Dat verlangen om dichterbij te komen is vaak gedoemd te mislukken." Ook Pema en zijn ouders komen moeilijk tot elkaar. "Er is geen oplossing die beide partijen tevreden stelt. Welke keuze hij ook maakt, er zijn altijd verliezers."

'The Only Son' eindigt niet met een conclusie. "Dat hoeft ook niet, omdat in het echte leven ook van alles blijft sluimeren. In dit geval het schuldgevoel waarmee Pema nog worstelt."

Idfa in het hele land
Vier hits van het Idfa, het documentairefestival dat in november plaatsvond in Amsterdam, zijn de komende maanden te zien in vele filmhuizen. The Best of Idfa on Tour 2013 begint zaterdag in Haarlem en eindigt 17 april in Oosterbeek. Naast 'The Only Son' van Simonka de Jong zijn te zien 'First cousin once removed' van Alan Berliner, 'Little World' van Marcel Barrena en 'Sounds for Mazin' van Ingrid Kamerling. Zie voor het programma www.idfa.nl. 'The Only Son' draait vanaf 11 april ook zelfstandig in de bioscoop en komt later nog op tv bij de Boeddhistische Omroep Stichting.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden