Tories in rep en roer over homo-adoptiewet

De dagen van Iain Duncan Smith als leider van de Britse Conservatieven lijken geteld. Wat begon als een verhitte discussie over het adoptierecht voor ongehuwde stellen, is uitgegroeid tot een Tory-oorlog om de vraag: is Duncan Smith wel de juiste man?

LONDEN - De geruchten zoemden al langer door Westminster. Het functioneren van Iain Duncan Smith, die bij zijn aantreden vorig jaar beloofde de Britse Conservatieven te moderniseren, ontmoette groeiende kritiek van zijn partijgenoten. In de wetenschap dat hij nog steeds relatief onbekend is bij de burgers, koos de oppositieleider ervoor drie weken lang op toernee te gaan. Terwijl hij van huis was, begonnen de klaagzangen dat hij niet alleen voor de kiezers maar ook voor zijn eigen collega's onzichtbaar was.

,,Iain zal moeten terugvechten'', reageerde partijgenoot Michael Portillo, voorstander van partijmodernisering en vorige jaar nog de belangrijkste concurrent van Duncan Smith in de strijd om het Tory-leiderschap. ,,Hij moet ons laten zien in welke richting hij ons probeert te leiden.'' Een opiniepeiling maakte duidelijk dat de steun voor Duncan Smith de laagste is die ooit voor een oppositieleider is geregistreerd.

Zelf ontkende Duncan Smith elk gerucht over een interne crisis. ,,Allemaal kletspraat.'' Pas begin deze week drong het tot hem door dat hij de situatie had onderschat.

De partijleider van de Conservatieven gooide zijn eigen glazen in door de Tories vorige week nadrukkelijk op te roepen tegen de nieuwe adoptiewet te stemmen. Die wet houdt in dat ook ongehuwde stellen -heteroseksueel én homoseksueel- mogen adopteren, en dat is een zeer gevoelig onderwerp bij de Conservatieven. De traditionele achterban ziet niets in het homoseksuele ouderschap terwijl progressieve leden schreeuwen om aansluiting bij de moderne samenleving.

Duncan Smith oordeelde dat het nieuwe adoptierecht niet in het belang van het kind is, omdat ongetrouwde stellen in het algemeen sneller een punt achter hun relatie zetten. Met zijn oproep schopte hij echter tegen de schenen van het sociaal-liberale deel van de Tories. Parlementslid en minister in het Conservatieve schaduwkabinet John Bercow stapte uit dat kabinet en stemde met zeven andere Conservatieve parlementsleden vóór de nieuwe wet. Nog eens 35 partijgenoten besloten de dwingende oproep te trotseren door niet te komen opdagen.

Afgelopen maandag, na de stemming over de adoptiewet, riep Duncan Smith in een dramatische verklaring op tot eenheid binnen de partij: ,,Verenig of sterf''. Hij stelde dat beroering over de adoptiewet door de dissidenten wordt aangegrepen om zijn leiderschap te saboteren. Met die opmerking gooide hij olie op het vuur; in een tegenverklaring haalden Michael Portillo en Kenneth Clarke, een andere belangrijke verliezer van de strijd om het partijleiderschap vorige jaar, fel naar hem uit. ,,Het zou gemakkelijker zijn om eenheid binnen de partij te bereiken als onze leider geen stemadvies had afgedwongen in zo'n gevoelige zaak als de adoptiewet'', reageerde Clarke. Portillo noemde de beschuldiging van Duncan Smith een grondige misrekening, waarbij hij de steun kreeg uit alle lagen binnen de partij.

Zelfs aanhangers van de oppositieleider beginnen zich voorzichtig af te vragen of hij deze kwestie overleeft. Het fundamentele probleem is dat Iain Duncan Smith nog steeds geen centrale boodschap uitdraagt waar de partij zich achter kan scharen. De vraag is overigens welke Conservatief dat wel zou lukken. Het blijkt steeds lastiger om het zowel de traditionelen als de modernisten binnen de partij naar de zin te maken, een probleem waarmee William Hague en, daarvoor, John Major al kampten.

De ketting van wanprestaties van Duncan Smith - de uitblijvende modernisering die hij beloofde, de ontkenning van de crisis, de stemoproep en zijn reactie op de dissidenten - leidt ongetwijfeld tot de roep om een nieuwe leider. Om de partijleider te zien vertrekken, moet 15 procent van de conservatieven in het parlement het vertrouwen in hem opzeggen. Clarke en Portillo lijken op dit moment hard te werken aan zo'n motie, wat inhoudt dat ze 25 Conservatieve leden in het Lagerhuis bereid moeten vinden hun handtekening te zetten.

Duncan Smith kan volgende week woensdag bewijzen dat hij nog steeds de juiste man is voor de Conservatieven. Om het vertrouwen in zijn leiderschap te herwinnen, zal hij een dan een indrukwekkende prestatie moeten leveren in zijn antwoord op de jaarlijkse toespraak van de Koningin.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden