CoronacrisisTopsport

Topsporter zal nieuwe zekerheden moeten zoeken

Turner Epke Zonderland is volgens sportpsycholoog Nico van Yperen als geen ander in staat zich op de beslissende momenten mentaal volledig te focussen. Beeld BSR Agency

 Amper trainingsmogelijkheden, een ontregeld schema, geen wedstrijden. Hoe moeten topsporters daar mentaal mee omgaan? 

Details, structuur en routine. Het zijn voor atleten essentiële bouwstenen voor sportief succes. Door de coronacrisis en het stilvallen van alle mogelijkheden om topsport te bedrijven raakt dat gevoel van zekerheid, waar atleten zo sterk op leunen, totaal verstoord. Toernooien zijn geannuleerd, trainingsfaciliteiten zijn dicht en zowel bij de nabije als verre toekomst staan grote vraagtekens. Topsporters laten weten teleurgesteld te zijn maar soms ook in paniek: is jaren voorbereiding op de Spelen voor niets geweest? 

Maar eigenlijk, zegt Nico van Yperen, sportpsycholoog van de Rijksuniversiteit Groningen, komen topsporters nu op bekend terrein. “Het is lastig maar als er een groep is die met onzekerheid kan omgaan, zijn zij het. Als geen ander zijn ze gewapend om zich aan te passen aan nieuwe omstandigheden.”

Wie omdenkt, ziet ook kansen, zegt Daniëlle Vermeulen, als sportpsychologe verbonden aan Animo Sportpsychologie in Utrecht. “Sommige sporters trainen zichzelf op onvoorziene omstandigheden. Er zijn turnsters die op de balk staan terwijl opzettelijk toeters en bellen afgaan. In die zin is deze situatie eigenlijk de beste training denkbaar.”

De cultuur van gewoonte is helemaal ontregeld

Het van nature onzekere karakter van topsport is precies de reden waarom topsporters zo veel structuur in hun leven inbouwen. Die cultuur van gewoonte is nu helemaal ontregeld, zegt Vermeulen. “Neem het wielrennen. De renners hebben echt die voorjaarsklassiekers nodig om dat vertrouwen op te bouwen voor een Giro, een Tour, evenementen die met potlood staan. De hardheid in de koers, het trainingsritme, het valt nu allemaal weg. Daar moet iets anders op worden gevonden. Sporters moeten heel erg gaan denken in mogelijkheden. Wat wél kan.” Daarnaast moet volgens Vermeulen worden gezocht naar creatieve oplossingen. “De paralympische zwemploeg wil in Portugal blijven om te trainen, omdat het virus daar minder verspreid is. Denken in mogelijkheden, een andere keuze is er niet.”

Atleten moeten zich volgens Van Yperen afvragen waar ze wél invloed op hebben. “Het doel, succes op de Spelen bijvoorbeeld, moeten ze ontleden in componenten waar ze wel controle over hebben. Beheersen wat je beheersen kan: een oud stoïcijns principe. Dat is de kunst: onderkennen over welke componenten je wel controle hebt, en over welke niet: de weersomstandigheden, hoe je tegenstander presteert, de wedstrijdomstandigheden en dus ook, ontwikkeling van een coronavirus. Zij die het best met de onzekere factoren omgaan, hebben grotere kans op succes”

Als sporter is het volgens Vermeulen belangrijk allerlei scenario’s uit te werken: “Tegen bepaalde ontwikkelingen kun je je wapenen. Het is als tijdens een wedstrijd: bij een voorsprong of een achterstand liggen doorgaans ook scenario’s klaar. Dat je als het ware een laatje in je hoofd opentrekt. Het biedt een bepaalde mate van zekerheid in onzekere tijden.”

Het pad naar sportief succes is altijd hobbelig

Topsport is continu bijstellen, zegt Van Yperen. “Het is een mythe dat elk traject naar sportief succes perfect verloopt. Dat pad is altijd hobbelig. Kijk maar naar Memphis Depay, met zijn zware blessure. Hij ging keihard werken om het EK alsnog te halen. Of Marco van Basten in 1988, die in de aanloop naar het EK geblesseerd raakte en zich het leplazarus trainde om fit te raken. De rest is geschiedenis. De blessure van Yvonne van Gennip waardoor ze zonder enige verwachtingen naar Calgary trok en drie keer goud won. Aanpassen aan volstrekt nieuwe situaties loopt als rode draad door verschillende sportloopbanen.”

Iedere topsporter moet accepteren dat die ook zonder een optimale voorbereiding goed kan presteren, zegt Van Yperen. “Epke Zonderland is een goed voorbeeld. Door gezondheidsperikelen (chronische ontsteking aan de bijholtes, red.) heeft hij eigenlijk nooit de voorbereiding die hij wenst. Maar op beslissende momenten staat hij er. Het ondanks alles louter richten op datgene wat je móet doen, dat is een kwaliteit: mentale kracht.”

Lees ook:

Wielrenners letten tot in het extreme op hygiëne, maar zijn wel degelijk vatbaar voor het coronavirus

Wielrenners letten tot in het extreme op hygiëne, maar de sport is vatbaar voor een virus. In Parijs-Nice worden maatregelen genomen.

Een virus beïnvloedt regelmatig een sportevenement

Overal ter wereld worden grote sportevenementen afgelast of verplaatst vanwege het nieuwe coronavirus. Er komt steeds meer druk op de organisatie van de Olympische Spelen in Japan, deze zomer. Wel of niet afgelasten, is de vraag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden