Topcombi: suikeroom en bioboer

Biologische boeren die hun grond ecologisch willen beheren, kunnen niets met commerciële pachtprijzen. Gelukkig zijn er steeds meer vermogenden op zoek naar een duurzaam doel.

Geld lenen kost geld, ook voor boeren. Daarom voelen zij zich vaak gedwongen de opbrengst per hectare steeds op te voeren. De chemische middelen waarmee dat gebeurt, putten de grond uit, waardoor elk jaar weer meer middelen nodig zijn, anders is de pacht niet te betalen. Ze werken in feite voor de bank en dat gaat niet zelden ten koste van de kwaliteit van het voedsel dat van hun land afkomt.

Voor biologische en biologisch-dynamische boeren is een banklening praktisch onmogelijk, zegt voorzitter Kees van Biert van de Stichting Grondbeheer. "Deze boeren kiezen kwaliteit boven kwantiteit, willen h un gronden in harmonie met de ecologie, dus zonder chemie, beheren. Zij streven naar gezond en divers voedsel en dat kan alleen als je de vitaliteit van je grond blijft verbeteren."

Stichting Grondbeheer helpt met schenkgelden biodynamische boeren aan grond. De pachtprijzen zijn gebaseerd op het duurzaam productievermogen van het land. "Dan hoef je als pachter geen roofbouw te plegen", zegt Van Biert. "We laten wetenschappers van het Louis Bolk Instituut het beoogde stuk grond analyseren. Daar komt uit wat die grond kan opbrengen als je boert op basis van ecologische principes. Op die opbrengsten wordt de pachtprijs vastgesteld. Als je het doet op basis van de marktwaarde van de grond valt er op deze manier niet te boeren. En dat is wel wat wij als stichting beogen."

Maar de laatste twee jaar heeft Stichting Grondbeheer een toenemend aantal verzoeken gekregen van boeren - zowel starters als uitbreiders - voor de aankoop van gronden. "Het zijn vaak jonge, hoogopgeleide en gedreven ondernemers die zien wat er in de samenleving gebeurt. Er is steeds meer behoefte aan eten dat duurzaam is geteeld." Het aantal schenkingen waarmee Stichting Grondbeheer land aankoopt en verpacht is echter niet voldoende om aan die groeiende vraag van jonge biodynamische boeren te voldoen. "Gemiddeld is het een kleine ton per jaar en met regelmaat een (fors) legaat, maar in 2013 is dat niet binnengekomen. De wachtkamer werd dus voller en voller."

De list die Van Biert in het voorjaar van 2013 verzon heet De Nieuwe Rentmeester (DNR). "DNR koopt landbouwgrond met geleend geld aan. Dat geld probeer ik van vermogende particulieren te verkrijgen. Ik kan ze natuurlijk niet de marktrente beloven als beloning op hun lening. Ik zoek geld dat geen of nauwelijks opbrengst behoeft. Dat is lastig, maar de maatschappelijke tendens is wel dat vermogenden in toenemende mate zoeken naar goede doelen. Ik kom dat steeds vaker tegen. Andere vermogensbeheerders met wie ik sprak om DNR voor te bereiden, bevestigen die trend."

Crowdfunding
Het lijkt inderdaad op crowdfunding, maar dan van rijken, zegt Van Biert. "Zij zoeken meer en meer naar een verantwoord doel voor hun geld, omdat ze de graaiende bankiers met hun onduidelijke producten zat zijn. Zo kan ik als rentmeester financieel gewin inruilen voor maatschappelijke winst: het stimuleren van biologische en biodynamische landbouw. Dat is een concreet doel. Je kunt ook een bezoek brengen aan de boeren die je financiert. Die mensen hebben een naam. Als je bij voorbeeld Peet en Elza van de Kromme Lepel in Brabant vooruit kunt helpen met hun prachtige aardbeien en groenten, dat spreekt steeds meer vermogende mensen aan, en ik maak daar een beetje misbruik van. Je kunt zelfs meehelpen met zaaien en oogsten, bijvoorbeeld met je kinderen. Die kun je laten zien waar het eten vandaan komt."

In de tien maanden van zijn bestaan heeft DNR inmiddels twee boeren kunnen helpen met de aankoop van land dat is geleend door een 'handjevol' geldschieters. "Ik praat nu met een succesvolle handelaar in uien, die zelf ooit als boer is begonnen. Zijn grond van 20 hectare heeft hij verpacht aan een zorgboer. De uienhandelaar wil nu van zijn grond af."

Van Biert: "Wij bekijken of hij ons niet de koopsom kan lenen in ruil voor een kleine rente zodat de zorgboer kan doorgaan. De boer betaalt jaarlijks pacht aan De Nieuwe Rentmeester. DNR gaat dan leengeld aantrekken om de boer in tien jaar af te lossen. Eigenlijk erg simpel. Daar hoef je echt geen rekenwonder voor te zijn. Vroeger ging het ook zo, maar we zijn het een beetje uit het oog verloren met die complexe geldeconomie die we nu hebben."

Schenking
Diep in zijn hart hoopt hij dat de lening wordt omgezet in een schenking. "Dat zie je wel eens gebeuren als zo'n geldschieter ervaart wat er met zijn geld gebeurt en zo'n boerenbedrijf niet alleen voedsel opbrengt, maar tevens een grote sociale functie vervult in een lokale gemeenschap." De grond verkopen voor een mooie prijs als die is afbetaald om andere activiteiten te kunnen financieren, komt niet bij Van Biert op. "Nee, dat wil ik niet. De grond wordt overgedragen aan de Stichting Grondbeheer zodat tot in lengte van jaren de bestemming biodynamische landbouw blijft."

Als het geld niet wordt geschonken, maar toch een beetje rendement zoekt, is er wel een zekere waarborg voor die vermogenden, zegt Van Biert. "Grond, zeker in het dichtbevolkte Nederland, is waardevast. Daarnaast biedt DNR investeerders een rente van ongeveer 2 procent. Dat wordt opgebracht door de boer. Het liefst wil ik nog iets lager gaan zitten, maar ik moet wel rekening houden met concurrenten. Lager dan bijvoorbeeld de Triodos Bank kan, omdat er nauwelijks kosten zijn. Er is geen kantoor en ik doe dit werk belangeloos, naast mijn baan als bedrijfsadviseur."

Risico's zijn er ook, zoals misoogsten. "Het grootste risico dat DNR loopt, is het vakmanschap van de boer. Daar kijken we natuurlijk kritisch naar. DNR heeft als pachtgever natuurlijk wel een zekere macht, maar daar wil ik terughoudend gebruik van maken en ook de geldschieter zal meewerken. Ik denk dat dit geen punt zal zijn. Zeker in geval van een misoogst door slecht weer moet het mogelijk zijn dat de boer de betaling van zijn rente een jaar opschort. Dat is ook het voordeel als de geldschieter de boer persoonlijk kent."

Naast de grote vermogens denkt Van Biert om straks ook groepen mensen 'zoals jij en ik' te benaderen die wat spaargeld hebben liggen, en genoegen nemen met een klein financieel rendement in ruil voor een grote maatschappelijke opbrengst. "Dat zijn er steeds meer. Mijn nieuwe doelgroep: al die babyboomers met gevulde spaarrekeningen en afbetaalde huizen. Ik wil over een jaar of vijf flink in de bus blazen. Met 30 miljoen kan 500 hectare worden aangekocht. Dan stel je wat voor."

Meer informatie www.bdgrondbeheer.nl en www.facebook.com/bdgrondbeheer

Geen liefdadigheid, maar businessplan
Een organisatie die al twintig jaar doende is om vermogende Nederlanders warm te krijgen om hun geld te investeren in maatschappelijke ondernemingen is de PutYourMoneyWhereYoureMouthIsCommunity - PYMWYMIC. "Wij proberen filantropen, vermogende families en anderen over te halen hun kapitaal te investeren in een bedrijf met een sociaal doel", zegt medewerker Siegfried Kruger. "Doneren kun je maar één keer doen. Bij investeren kun je nog meer het verschil maken. Je krijgt je geld met een sociaal en financieel rendement terug en dat kun je opnieuw een keer investeren."

PYMWYMIC brengt investeerders en sociale ondernemers bij elkaar. "Die ondernemingen worden uitgebreid gescreend. Zij moeten een maatschappelijk probleem zien, hier of in ontwikkelingslanden - bijvoorbeeld het groeiend voedseltekort in de wereld of het gebrek aan drinkwater - en dat via een bedrijfje met een goed businessplan proberen op te lossen."

Tot nu toe heeft PYMWYMIC veertig bedrijven aan financiering geholpen. Alleen al in 2013 zijn er 300 businessplannen verwerkt. Kruger: "In sociale ondernemingen zit een behoorlijke groei. Ook het aantal investeerders die hun kapitaal bewust voor dit soort bedrijven beschikbaar wil stellen, neemt flink toe. De crisis heeft daaraan onmiskenbaar bijgedragen." Banken worden niet meer gezien als een veilige haven. Vermogenden vragen zich af: Wat kunnen we anders doen met ons geld?

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden