Topberaad / Anglicanen schrijven historie

In Londen begint vandaag kerkelijk topberaad over een onderwerp dat anglicanen over de hele wereld al maanden heftig beroert: homoseksualiteit. De uitslag van dit tweedaagse overleg is beslissend voor de vraag of de eenheid binnen de anglicaanse wereldgemeenschap (70 miljoen leden) bewaard blijft.

In het statige Lambeth-paleis aan de zuidkant van de Theems, sinds eeuwen de residentie van de aartsbisschop van Canterbury (nu Rowan Williams), wordt vandaag en morgen geschiedenis geschreven. Daar vergaderen de leiders van de 38 anglicaanse onafhankelijke kerkprovincies over een onderwerp -homoseksualiteit- dat de eenheid binnen de anglicaanse gemeenschap blijvend kan ontwrichten.

Williams heeft zijn collega's uit alle delen van de wereld naar Londen geroepen voor een spoedoverleg dat geen precedent kent in de kerkhistorie van de anglicanen. Directe aanleiding vormen twee gebeurtenissen, dit jaar, in Noord-Amerika. Daar werd een niet-celibataire homoseksueel tot bisschop gekozen (VS) en is de relatie van een homostel kerkelijk ingezegend (Canada). De algemene conventie (synode) van de Amerikaanse kerk keurde het eerste goed en hield zich wat het tweede betreft afzijdig. Dit tot woede van veel conservatieven binnen de anglicaanse gemeenschap.

Vorige week eisten in Dallas, Texas, verontruste 'fundo's' van de 38 kerkleiders disciplinaire maatregelen tegen de twee bisschoppen die de benoeming, respectievelijk de inzegening toestonden. Hun collega's van Nigeria -zij besturen de grootste kerkprovincie- hebben reeds alle banden met de Amerikaanse kerk doorgesneden. Ook uit Azië en Australië komen negatieve geluiden, al gaat men daar (nog?) niet zo ver als de Nigerianen. In al deze ogen is homoseksualiteit een ziekte die kan, ja moet worden genezen, en betekent praktiseren ervan ,,zondigen tegen Gods schepping'' (aartsbisschop Livingstone Mpalanyi-Nkoyoye van Oeganda).

De Engelse staatskerk kent eveneens een invloedrijke conservatieve minderheid. Een van haar voormannen, David Holloway, noemt gelovigen die zich inzetten voor een gelijkwaardige positie van homo's en lesbo's binnen de kerk 'moderne Izebels', verwijzend naar de oudtestamentische koningin die in Israël de afgodendienaars vrij spel gaf en daarom werd gedood.

Het was door dit soort harde agitatie dat aartsbisschop Williams een homo-priester die tot bisschop van het Engelse Reading was benoemd, zodanig onder druk zette dat de man (Jeffrey John) van de benoeming afzag. Op die manier probeerde de aartsbisschop de gelederen binnen de anglicaanse gemeenschap gesloten te houden. Tevergeefs. Rechts blijft roepen dat hij te liberaal is -'Williams was eerst toch maar mooi voor de benoeming'- terwijl links hem verwijt dat hij voor de conservatieven door de knieën is gegaan. Zo dreigt hij de steun van alle partijen te verliezen.

Aan de zijlijn stoken paus en curie het vuurtje nog eens extra hoog op. Begin deze maand waarschuwden ze dat het wijden, in de Verenigde Staten, van een niet-celibataire homo tot bisschop ,,nieuwe en serieuze problemen heeft doen ontstaan'' tussen Rome en de anglicaanse kerkgemeenschap.

Onder de 37 aartsbisschoppen die door Williams, als voorzitter van de mondiale bisschoppenconferentie, naar Londen zijn ontboden, is de verdeeldheid al even groot als bij de lagere clerus en het kerkvolk. Zo acht de primaat van Zuid-India de homokwestie desnoods een schisma waard. Hij wordt daarin gesteund door collega's uit West-Indië, Centraal-Afrika, Zuid-Amerika en Zuid-Oost-Azië. Andere kerkleiders, bijvoorbeeld de aartsbisschoppen van Zuid-Afrika en Ierland, vinden dat juist helemaal niet.

En Williams? Volgens Peter Jensen, de ambitieuze aartsbisschop van Sydney -hij biedt parochies in Engeland die door de homokwestie in gewetensnood verkeren, kerkelijk onderdak aan- blijven er voor zijn collega van Canterbury slechts drie opties open: niets doen, met als risico een mondiaal schisma; de liberale en de progressieve posities tegenover homo's als gelijkwaardig erkennen, en zo de anglicaanse kerk veranderen van een kerkgemeenschap in een losse federatie van kerken; of de pro-homovleugel uit de kerk zetten. Die laatste mogelijkheid spreekt de Australische primaat het meest aan. Ze zou, aldus Jensen, weliswaar de progressieven van de kerk vervreemden, maar ,,een krachtig moreel en spiritueel signaal geven aan de anglicaanse kerken in het Westen''.

Williams' voorganger, George Carey, slaagde er tijdens zijn ambtstermijn in de kwestie van homoseksualiteit binnen de perken te houden. Dat lukte hem omdat hij zelf tegen homo's in het ambt was en tegen het inzegenen van homoseksuele relaties. De liberalere Rowan Williams geniet bij de conservatieven veel minder gezag. Als bisschop sprak hij zich immers regelmatig uit voor grotere tolerantie tegenover homo's en lesbiennes.

Dat wordt hem nu nagedragen, ook al verzekert Williams dat hij achter het besluit van de laatste Lambethconferentie (1998) staat. Daar wist men op het nippertje de rijen gesloten te houden, dankzij een slimme compromisformule: homoseks is taboe, maar niet-seksuele relaties tussen twee homo's of lesbiennes mogen wel. Vijf jaar later blijkt dat voor rechts te veel en voor links te weinig.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden