Top EU-Turkije moet talloze radertjes tegelijk laten draaien

analyse | Beoogd akkoord is politiek, juridisch en humanitair een ingewikkelde puzzel

CHRISTOPH SCHMIDT

Het is een beproefde methode in de internationale diplomatie: als je een probleem niet kunt oplossen, maak je het groter. De architecten van het beoogde akkoord tussen de EU en Turkije, dat tijdens de top van vandaag en morgen rond moet komen, hebben dit uitgangspunt kennelijk boven hun bed hangen.

Alsof de EU-plannen om de migratiecrisis te bezweren de afgelopen maanden al niet ingewikkeld genoeg waren, moeten de 28 EU-regeringsleiders, samen met Turkije, de komende dagen hun weg vinden tussen aanvullende dwarsverbanden, afhankelijkheden en juridisch prikkeldraad.

Om met dat laatste te beginnen: de Europese Commissie presenteerde gisteren de randvoorwaarden voor een van de meest omstreden principeafspraken uit de EU-Turkije-top van 7 maart. Dat is het terugsturen van alle 'irreguliere' migranten die straks nog in Griekenland aankomen. Turkije is bereid die mensen terug te nemen, mits de EU voor elke teruggekeerde Syriër een andere Syriër opneemt uit een Turks vluchtelingenkamp: de een-tegen-een-afspraak.

Volgens internationaal recht moet elke vluchteling een individuele behandeling krijgen. Groepen vluchtelingen ongezien en massaal terugsturen is dus niet aan de orde. Arriverende migranten zullen straks in twee categorieën vallen: niet-Syriërs die geen recht hebben op asiel in de EU, en Syriërs die onder de nieuwe afspraken terug kunnen naar het 'veilige derde land' Turkije.

Om het terugsturen ordentelijk te laten verlopen, is een batterij aan vers personeel op de Griekse eilanden nodig voor deze individuele beoordelingen. Ook moet zowel Griekenland als Turkije wetswijzigingen doorvoeren.

Niemand wist gisteren te vertellen op welke datum dit eerste onderdeel van de een-tegen-een-afspraak werkelijkheid wordt. Die onzekerheid kan funest zijn. Zolang het terugzendsysteem niet werkt, zullen migranten geneigd blijven de oversteek te wagen. Wellicht heeft een trage invoering een aanzuigende werking: mensensmokkelaars kunnen in Turkije klanten werven met de slogan 'laatste kans'.

"Ik kan me niet voorstellen dat het twee maanden gaat duren, maar het zal zeker geen twee uur zijn", preciezer kon een EU-diplomaat het beoogde moment van invoering niet voorspellen.

Als het een-tegen-een-systeem eenmaal werkt, moet het ook zo snel mogelijk worden afgerond, is het idee. Het is een 'tijdelijke en uitzonderlijke' maatregel, onderstreepte gisteren vicevoorzitter Frans Timmermans van de Europese Commissie.

Hoofddoel is de beëindiging van de gevaarlijke overtochten en de praktijken van de mensensmokkelaars. De hoop is dat vluchtelingen snel inzien dat de overtocht geen zin meer heeft, want ze worden toch meteen teruggestuurd.

Is die stroom eenmaal teruggebracht naar 'nul', om premier Rutte te citeren, dan breekt de volgende fase aan. EU-landen zullen dan op vrijwillige basis vluchtelingen rechtstreeks overnemen uit Turkse kampen.

Onnavolgbaar lijkt het gegoochel met cijfers uit oude en nieuwe herverdelings- en hervestigingsplannen voor vluchtelingen dat nu op tafel ligt. Alles begint door elkaar heen te lopen.

Het herverdelingsplan voor 160.000 asielzoekers vanuit (oorspronkelijk) Italië, Griekenland en Hongarije, dat deze week door oud-'EU-president' Herman Van Rompuy in deze krant nog werd gekenschetst als 'van meet af aan gedoemd te mislukken', krijgt een nieuw jasje.

Los van allerlei overhevelingen van oude naar nieuwe plannen maakte de Europese Commissie gisteren nieuwe korte-termijn-streefcijfers bekend voor de herverdeling. Tot nu toe hebben slechts 937 van de 160.000 asielzoekers een nieuw heenkomen gevonden. Daar moeten er tot de zomer liefst twintigduizend bij komen.

Zo zijn er meer radertjes in de machine waarin nu nog geen beweging is te krijgen, maar die straks allemaal tegelijk zouden moeten gaan draaien. "Onze benadering is extreem gecompliceerd", gaf Timmermans toe. "Maar ik zie geen andere benadering."

undefined

Het almachtige Cyprus

Op de EU-top van vandaag en morgen (dan met de Turkse premier Davutoglu) zullen de verhoudingen tussen Cyprus en Turkije aan een zware test worden onderworpen. Nicosia dreigt met een veto tegen elk akkoord waarin de Turken de opening wordt beloofd van vijf gevoelige hoofdstukken in de EU-toetredingsonderhandelingen. Als Cyprus het hard speelt, eist het feitelijke erkenning door Ankara van het Grieks-Cypriotische bestuur.

Ook een versnelde visumliberalisatie voor Turkse burgers zien Cyprus en veel andere EU-lidstaten niet zitten.

De Turkse minister Bozkir voor EU-zaken heeft gewaarschuwd dat het veelomvattende akkoord tussen de EU en Turkije niet mag worden gedwarsboomd door de 'nukken' van één lidstaat.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden