Toogdag is geen attractie meer

In een wekelijkse serie besteedt Trouw in woord en beeld aandacht aan het hedendaagse christendom. Hoe staat de (christelijke) God van Nederland ervoor? Aflevering 9: predikantendag in de Amersfoortse Bergkerk.


Op 2 oktober voelde ik mij een soort dominee'', zegt CNV-voorzitter Doekle Terpstra. ,,Die manifestatie op het Museumplein was liturgie op straat.'' De vakbondsleider houdt een toespraak op de jaarlijkse predikantendag van de Bond van Nederlandse Predikanten (BNP) in Amersfoort.

Voor het eerst sinds mensenheugenis vindt de dag niet plaats in Utrecht. De Domkerk is een aansprekende locatie, maar wel eentje met praktische bezwaren; de akoestiek maakt echt vergaderen lastig. Voor het zakelijke gedeelte van de dag, de jaarvergadering, streek de kraaienplaag (de benaming in de Utrechtse volksmond voor de verzamelde zwarte jassen en hoge hoeden in de Dom) daarom neer in een vergaderzaaltje van een nabijgelegen hotel.

,,De Dom sprak nogal tot de hervormde verbeelding'', zegt scheidend voorzitter Rinze Marten Witteveen van de predikantenbond. ,,Vooral van dominees die in Utrecht hebben gestudeerd. Na de predikantendag konden ze dan meteen hun dispuutsreünie houden.''

,,Spijtig'', vindt dominee Coenraad (84) uit Gorssel het vertrek uit de Dom. Sinds 1941 bezoekt hij de predikantendag. De eerste keer mocht hij als theologiestudent alleen liturgieën vouwen en wat hand- en spandiensten verlenen. ,,Er komen steeds minder mensen naar deze dag'', zegt Coenraad. ,,Met zo'n kleine groep zit je niet lekker in die grote Dom.''

,,Ik zit er niet mee dat we Utrecht verlaten hebben'', zegt Sita Hofstra (39) uit Rijperkerk ('Ryptsjerk'). ,,We moeten toe naar een andere vorm voor deze dag, zodat het méér is dan een gezellig weerzien van emeriti. Vroeger was dit een uitje voor de dorpsdominee, nu moet je goed nadenken of je er vrij voor neemt.''

Een kraaienplaag is het niet meer in Amersfoort, al lijken colbertjes de dresscode. Zo'n honderd predikanten -meest man, meest grijs- zitten op oncomfortabele houten stoelen in de Bergkerk. De dag begint als altijd met het oplezen van de namen van vorig jaar overleden Dienaren des Woords. De meesten hebben de tachtig gehaald, de tweede week van januari is koploper qua sterfgevallen.

,,Dominees zijn veel te bang om hun boterham te verliezen'', zegt Doekle Terpstra. ,,We moeten toe naar een kerk van fragmentarische communities. Nee, die brengt geen geld op, maar ís er wel voor behoeftigen.''

Terpstra's toespraak is een novum op de predikantendag, die traditiegetrouw op de tweede dinsdag na Pasen plaatsvindt. Met Terpstra op het affiche hoopte de bond op wat meer animo voor de predikantendag. Vergeefs. De 3700 aangesloten predikanten, van alle Nederlandse kerkgenootschappen, laten het op 'hun' dag vaak nogal afweten. Er komt wel eens een begrafenis tussendoor.

,,Het is een rijke traditie'', zegt Witteveen. ,,Maar je vraagt je wel eens af hoe het verder moet.''

Hoe moet het verder, was afgelopen oktober ook de grote vraag op de jaarvergadering van de Vereniging van Predikanten van de Gereformeerde Kerken in Nederland (VPGKN). Sinds 1 mei 2004 bestonden er eigenlijk geen gereformeerde dominees meer; na de fusie van hun kerk met de hervormde en lutherse waren zij allemaal voorganger in de Protestantse Kerk in Nederland geworden. De gereformeerde predikantenvereniging werd daarop ten grave gedragen, al spraken de leden zelf liever van 'ten hemel opgenomen'- wel zo vrolijk.

Naast de BNP-predikantendag na Pasen hield de VPGKN nog haar eigen jaarlijkse najaarsconferentie in Nijkerk. Vanwege verschil in karakter: truien en spijkerbroeken bij de gereformeerde vereniging tegenover pakken bij de bond. Soep en broodjes in Nijkerk versus saucijzenbroodjes in de Dom. Een 'conferentiecommissie' binnen de BNP moet er nu voor zorgen dat de najaarstraditie van Nijkerk in ere wordt gehouden. Want het gereformeerde erfgoed blijft de moeite waard.

In Amersfoort is er weinig tijd om te mijmeren. Na de lunch (saucijzenbroodjes, krentenbollen en fruit) moeten er zaken gedaan. Er zijn vacatures te vervullen in het bestuur van de domineesbond. Wouter Slob, PKN-predikant in Wildervank (Groningen), is kandidaat. Hij is daarvoor 'gepolst', maar weet 'eigenlijk niets' van zijn toekomstige taak. ,,Nou ja, belangenbehartiging natuurlijk. En helpen als een predikant problemen heeft.''

Slob stelde zich graag beschikbaar voor het BNP-bestuur. ,,Ik ben parttimer en noorderling. Twee zwaar ondervertegenwoordigde groepen.''

Bovendien is Slob betrokken bij Op Goed Gerucht, een club jonge PKN-predikanten, die een nieuwe theologische wind wil laten waaien. De jonge dominees stelden in 2003 teleurgesteld vast dat hun bond 'te weinig actief en alert' was en 'onthutsend amateuristisch' opereerde. De BNP veranderde daarop van werkwijze: de voorman is niet langer een van predikantstaken vrijgestelde dominee, maar een professionele directeur op het bondsbureau.

Slobs kandidatuur voor het bestuur is daarom geén strategische manoeuvre om vernieuwingsideeën te realiseren. Nadrukkelijk: ,,Op Goed Gerucht wil nieuwe theologie, geen revolutie.''

De kritiek van de jonge dominees op hun bond was terecht, maar ook voorbarig, meent Sita Hofstra, net als Slob Goed Geruchter én bondsbestuurder. Nu ze er meer zicht op heeft ziet Hofstra hoeveel werk de bond verricht, al is dat veelal achter de schermen.

De werktijd van de predikant is als 'actiepunt' opgenomen op de agenda van de BNP-jaarvergadering. Een onderzoeksrapport toonde vorig najaar aan dat dominees, vooral part timers, nogal wat overuren maken. Zoveel zelfs, dat al die uren opgeteld neerkomen op 62 fulltime predikantsbanen met een 40-urige werkweek.

,,We moeten een norm stellen'', zegt Rinze Marten Witteveen. ,,Afspraken maken. Wat is bijvoorbeeld een aanstelling van 80 procent?''

Werk en privé zijn voor de dominees lastig te scheiden. ,,Als ik vakantie heb maar er komt een begrafenis, dan doe ik die zelf, want ik ben wel thuis'', reageerde een predikante op het onderzoek.

Witteveen: ,,Tja, wat moet je? Een prikklok voor de dominee?''

Hetzelfde onderzoeksrapport meldde dat predikanten hun werk met plezier doen. Hun arbeidsvreugd komt voort uit 'vrijheid en ruimte voor een stukje eigen creativiteit'. ,,Ons werk is een vak, maar ook een roeping'', zegt dominee Sophie Bloemert uit Uithoorn. ,,Ik ben gemeentepredikant met hart en ziel.'' Wouter Slob uit Wildervank beaamt dat van harte. ,,Preken en pastoraat zijn mij dierbaar. Ik doe mijn werk met vreugde.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden