Tonio & Oscar

Ik snap de behoefte om een hoog-literair werk te verfilmen wel, meet je met de besten! Maar zou je het wel doen? Het is zo'n heel ander genre en je weet eigenlijk van tevoren al wat je te wachten staat: 'Het boek was beter.' Bijna altijd is dat nog waar ook.

Een of andere gek heeft het zelfs ooit gewaagd om 'Ulysses' van James Joyce te verfilmen, tweeënhalve ster in de 'Speelfilm-encyclopedie', ja dat krijg je ervan! Een jongensboek of een thriller, dat gaat misschien nog net, maar boeken die het van stijl en visie moeten hebben zou ik met rust laten.

De laatste film die ik in dit genre gezien had was 'Publieke werken' naar de roman van Thomas Rosenboom. De subtiele beschrijving van Rosenbooms te hoog reikende personages die ten slotte ten val komen, was op het witte doek verpulverd tot een modaal kostuumdrama voor op de zondagmiddag. Hun groezelige binnenkant was groezelige buitenkant geworden. Vorige week ben ik naar 'Tonio', de film, geweest, ook zoiets: 600 plus pagina's rijk proza ingedikt tot een film van amper twee uur. Het heeft iets van de verstripte versie van 'Oorlog en vrede': na afloop weet je waar het over gaat, maar ook niet veel meer.

Ze zeggen dat we in een visuele wereld leven, en het is waar: beelden uit het kalifaat of van sociale onrust in Zuid-Afrika raken ons directer dan de verhalen erover. Maar dat komt doordat we de werkelijkheid zien of menen te zien. Tonio, hoe autobiografisch ook over een in de ondraaglijke werkelijkheid verongelukte zoon, is verbeelding: de schrijver probeert hem met zijn woorden in leven te houden, reconstrueert hem als het ware post mortem. Dat gevoel, die sensatie in het hoofd van de schrijver die het hele boek stuurt, is niet in beeld te brengen, zoals je ook een droom of fantoom niet goed in beeld kunt brengen. Aan de acteurs, Pierre Bokma, Rifka Lodeizen, Chris Peters, ligt het niet, ze laten de verstarring, het verdriet, de levenslust, de hapklare brokken kortom, keurig zien, maar het proces van maanden op en af verwerking van het verlies dat het boek zijn lengte geeft, past niet in de cocon van een speelfilm, het is te lang, te divers, te wisselend.

Afgelopen vrijdag werd Van der Heijdens jongste boek ten doop gehouden, 'Kwaadschiks', bijna 1300 pagina's over een psychopaat die een moord begaat. Van der Heijden had geprobeerd, vertelde hij, om de trage verschuiving in de geest van de hoofdpersoon van acceptabele drinkebroer naar misdadiger te beschrijven, heel minutieus, onzichtbaar haast. Je mag dus hopen dat de filmmakers er met hun vurige tengels vanaf blijven, al vrees ik het ergste want niet verfilmen moet een soort tantaluskwelling voor regisseurs zijn: het boek, nog een thriller ook, begint nota bene met hoofdpersonen die een film bekijken en voor je het weet heb je er een spannende policier van gemaakt, met agenten, advocaten en achtervolgingen. Wat ik u bidden mag: doe het niet! Intussen hebben ze Tonio als Nederlandse inzending voor een Oscar ingestuurd. Ik ben niet eens benieuwd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden