wetenschap

Tongklikken in plaats van kijken

De blinde Amerikaan Daniel Kish vindt op de fiets zijn weg door de klikken met zijn tong.Beeld Wikimedia

Sommige blinden vinden met tongklikken hun weg. Onderzoekers hebben in kaart gebracht hoe dat kan.

Echolocatie heet het fenomeen, het ‘zien’ van de omgeving in de weerkaatsing van hoorbaar geluid. Vleermuizen zijn er meester in; ze zenden sonargolven uit en de weerkaatsing daarvan wijst hen perfect de weg in het donker. Grote zeedieren, zoals walvissen, navigeren met de echo van het geluid dat ze produceren. En de mens kan het ook, tenminste sommige mensen.

Wil je zien hoe ze dat doen, zoek dan op YouTube naar ‘Daniel Kish’. Deze Amerikaan raakte op jonge leeftijd door kanker beide ogen kwijt, en heeft zichzelf geleerd zijn weg te vinden door met zijn tong te klikken. Door regelmatig te klikken en te luisteren naar de echo van dat geluid, kan Kish probleemloos door een straat fietsen, zonder obstakels zoals geparkeerde auto’s te raken. En dat met een behoorlijke snelheid.

Tekst loopt door onder video

Hij is de enige niet. Wie verder zoekt, vindt filmpjes van blinden die in de bergen op een huiveringwekkende richel lopen, en met tongklikken op die richel weten te blijven. En blinden die al klikkend zonder brokken een hindernisbaan afwerken. Inmiddels zijn er in de wereld enkele duizenden mensen die deze kunst van echolocatie meester zijn, onder meer dankzij de trainingen die Kish geeft. Het vergt veel oefening, maar dan blijkt de mens met tongklikken te kunnen ‘zien’.

Fundamenteel onderzoek

Lore Thaler, verbonden aan Durham universiteit in Groot-Brittannië, is een van de leidende onderzoekers op dit gebied. Samen met Britse, Amerikaanse en Chinese collega’s heeft Thaler nu voor het eerst nauwkeurig in kaart gebracht hoe dat ‘zien met tongklikken’ werkt.

De onderzoekers hebben met drie blinden die de kunst van echolocatie verstaan in een lab alles gemeten wat er te meten valt. Frequentie en volume van de tongklikken, het spectrum van de terugkomende geluidsgolven, de afmetingen van het ‘gezichtsveld’ dat met tongklikken kan worden gezien et cetera et cetera.

Het is fundamenteel onderzoek, dat niet direct toepassingen heeft. Maar de onderzoekers hopen met hun meetresultaten virtuele echolocators te bouwen, machines die de blinde mens imiteren, om het fenomeen verder te onderzoeken. Want om de details te leren kennen, zegt Thaler, heb je veel meer metingen nodig dan je van een proefpersoon kunt vragen.

Geen optimum

In metingen die nu zijn gedaan bleken de tongkliks van alle proefpersonen gelijk in lengte: 3 milliseconden. Dat is geen optimum, zeggen de onderzoekers, met kortere kliks zou je nog beter zien, maar dit is blijkbaar wat de mens met de anatomie van zijn tong en mondholte kan halen.

Een andere beperking is dat de mens moet varen op hoorbaar geluid. Walvissen en vleermuizen kunnen ultrasoon geluid produceren en weer opvangen. Ultrasoon geluid heeft een hogere frequentie, en daarmee kun je scherper zien. Het nadeel dat de mens heeft blijkt echter minder groot dan gedacht. De proefpersonen konden voorwerpen onderscheiden die pal naast elkaar stonden. Ze deden daarin nauwelijks onder voor de vleermuis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden