Toneelgroep Amsterdam opent nieuw seizoen met een traditioneel gespeelde 'Ivanov'

Te zien in de Amsterdamse Stadsschouwburg: 13-16 septembert, 5-8 en 18-21 oktober. Daar tussendoor gaat 'Ivanov' in andere steden. Let op vervroegde aanvangstijden.

Al even extreem is zijn tegenstander, de jonge districtsarts Ljvov. Toornend als een oudtestamentische profeet gaat Ljvov hard en rechtlijnig tekeer tegen Ivanovs lamlendigheid, die het volstrekte dieptepunt vindt in zijn houding tegenover zijn vrouw Sarah, een jodin die zich voor hem heeft laten dopen tot Anna Petrovna, door haar ouders is verstoten en nu wegteert door de tbc. Ivanov steekt geen vinger naar haar uit, laat staan dat hij haar de door de arts voorgeschreven kuurreis naar de Krim laat maken. Hij zoekt troost en liefde bij Sasja, de jonge dochter van buurman Lebedev.

De jonge arts Tsjechov drukt zijn sentiment over de handeling uit in deze felle Ljvov. Het is opvallend hoe snel de doktoren in zijn volgende stukken milder en begripvoller worden voor de lamlendigheid. In zijn laatste stuk, 'De Kersentuin', is de student Trofimov nog maar een verre echo van Ljvov, is zijn handelend optreden al even dromerig en onrealistisch geworden als van de andere personages.

Toen Luk Perceval drie jaar geleden de 'Ivanov' bij Het Nationale Toneel regisseerde, koos hij (ook door de tekst te bekorten en te bewerken) voor een voorstelling waarin de toeschouwer werd geconfronteerd met een harde, onverschillige en racistische samenleving. De klaplopers uit de zijlijnen van Tsjechovs plot werden sterk naar voren gehaald en beheersten met hun platvloersheid de handeling. De Duitser Jürgen Gosch, door Toneelgroep Amsterdam uitgenodigd het stuk bij hen te regisseren, is veel traditioneler, 'klassieker' te werk gegaan. Ivanov, gespeeld door een baardige, langharige en languissante Pierre Bokma, is weer volledig de belangrijkste figuur van het stuk. Op een tot de bakstenen achterwand open gelaten toneel met verloren rondzwervend meubilair (vooral in witte beschermhoezen gestoken stoelen) en in kledij uit de ontstaanstijd van het stuk (ontwerp Johannes Schütz) brengen de acteurs in bijna vier uur speeltijd deze zonderlinge mengeling van tragedie en klucht met fraai tonend spel tot zijn eind. Voor het slot koos Gosch voor de merkwaardige variant waarin Tsjechov Ivanov, een jaar na de dood van zijn vrouw en op de dag dat hij zal hertrouwen met Sasja, zomaar dood laat blijven op de bank. Zijn leven stokt van pure lamlendigheid, en ik vind het treffender dan het later toegevoegde pistoolschot.

Het eerste bedrijf is in deze voorstelling buitengewoon sterk. Naast Bokma treden daarin alleen op Marieke Heebink als een bijna transparante Sarah, Hans Kesting met een aanstekelijk opgeruimde rentmeester Borkin die overal de roebels ziet wenken voor het failliete landgoed, Joop Admiraal als de zeurpiet graaf Sjabelsky - het kwaadaardigste wezen dat Sarah ooit in haar leven heeft ontmoet -, en Hein van der Heijden als Ljvov, die radicaal maar zonder karikaturale trekjes Ivanov ter verantwoording roept. Dit eerste bedrijf is eigenlijk een stuk in een stuk, dramatisch prachtig gecomponeerd en met een intensiteit gespeeld waar ik grote bewondering voor had.

In de volgende drie bedrijven is Tsjechov rommelig en dat werkt door in het spel, al geeft Rik van Uffelen met groot vakmanschap de sullige Lebedev weer. De vele kleine personages die de deur van zijn huis plat lopen, blijven wat Tsjechov van ze wilde laten zien: oervervelende en zichzelf onnoemelijk vervelende lieden. De kluchtige overdrijving van een Celia Nufaar of Hugo Koolschijn sporen dan niet lekker met de meer ingehouden komedie van Marjon Brandsma of Mark Rietman; de wat folkloristische trekjes van de samovar, de kaarsen en Russisch gezang misstonden, of liever: de spelers van dit gezelschap zijn door de bank genomen zo sterk, dat dit soort aanvullingen hun spel in de weg zit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden