Toneelbewerking Karamazov is meer dan een spannende krimi

De vier broers, telkens terugvallend in oude fouten. (FOTO LEO VAN VELZEN)

‘De gebroeders Karamazov’ naar gelijkn. roman van Fjodor Dostojevski door Ro Theater o.r.v. Alize Zandwijk in Rotterdamse Schouwburg t/m 31-10; tournee t/m 11-12; inl.: 010-4046888 of www.rotheater.nl

Napratend in de auto terug, valt zomaar de naam Fassbinder. Dat is merkwaardig. Nooit eerder aan enige verwantschap tussen het werk van de 19e eeuwse Rus Dostojevski en dat van het 20e eeuwse enfant terrible van de Duitse cinema gedacht. Toch roept de voorstelling dat op.

Zelf prijst Ro Theater de drie uur durende toneelbewerking van Dostojevski’s vuistdikke roman en veelgeroemde klassieker ‘De Gebroeders Karamazov’ (1880) aan als “een spannende krimi”. Wat veronderstelt, dat alleen de oppervlakkige anekdote eruit is gedestilleerd, ofwel het verhaal over de moord op de oude Fjodor door één van de vier zoons. Maar een whodunit is het absoluut niet geworden. Wie van de vier broers de moord heeft gepleegd, is eigenlijk helemaal niet interessant.

Het knappe is, dat bewerker Tom Kleijn, regisseuse Alize Zandwijk en dramaturge Liet Lenshoek de psychosociale en theologische onderlaag van de roman hebben weten te bewaren. Alleen de belangrijkste personages zijn gehandhaafd, wat het minste verlies aan diepgang oplevert. Vastgehouden is daarbij aan de vertelvorm, zodanig dat de personages veelal over zichzelf vertellen in de derde persoon, wat ruimte geeft aan veelzeggende contrasten als een zeker sarcasme of een glimpje mededogen.

Wat je ziet, is een stelletje sloebers, dat elk voor zich streeft naar een beter bestaan en er maar niet in slaagt dat voor elkaar te krijgen. Oudste broer Dimitri Kazamarov zou zo een uit Fassbinders filmepos ‘Berlin Alexanderplatz’ weggelopen Franz Biberkopf kunnen zijn. Altijd hoop op iets beters, maar telkens terugvallend in oude fouten. Een tijdsbeeld hier uitgegroeid tot een mensbeeld. Het is de zwakte van de mens, die zich te makkelijk laat verleiden door de zoete beloften van het kwaad.

Was Fassbinder weleens geneigd persoonlijke verantwoordelijkheid te verdoezelen achter hogere maatschappelijke of politieke krachten, daar is in Zandwijks enscenering geen sprake van. Een vrouw als Groesjenka kan nog zo fel de onder haar rokken voelende hand van Fjodor van zich afslaan, ze gaat toch zelf steeds dichtbij de mannen onder de tafel liggen. Alsof ze het voelen van de begeerte nodig heeft om energie te krijgen. Iedereen hier weet, zijns ondanks, hoe nauw goed en kwaad, geloof en nihilisme, moraal en zedeloosheid, leven en dood verknoopt zijn. Aan het begin van de voorstelling is er een enorm gehamer en gezaag aan een woud van grafkruisen, maar als Fjodor eenmaal is vermoord moet hij zelf kaarsjes bij zijn graf branden. Presenteert de hele familie zich in overall aan een tafel op schragen als een Laatste Avondmaal, dan verloedert dat weldra door slordig uitgeschonken drank.

De voorstelling bevat veel moois, maar is niet echt meeslepend. Er moet nog gesleuteld worden aan storende, onlogische loopjes in de mise-en-scène. En, ondanks de inbreng van musicus Beppe Costa die ook wat grappige bijrolletje speelt, aan een dwingender muzikaal ritme.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden