Ton Bruynèl 1934 - 1998

AMSTERDAM - Sinds het einde van de jaren vijftig vormden de 'klanksporen' - een langs elektronische weg opgewekte klanklaag - een vast bestanddeel van de nieuwe muziek die componist Ton Bruynèl creërde. Afgelopen dinsdag overleed de 64-jarige componist onverwacht in het Zuidfranse Mailly, waar hij in een eeuwenoud landhuis zijn elektronische studio had ondergebracht.

Een van de belangrijkste redenen om in zijn composities consequent gebruik te maken van elektronica, was voor Bruynèl gelegen in zijn obsessie voor wat hij noemde 'families van klanken'.

Eindeloos zocht hij in zijn studio naar nieuwe klankkleuren die als het ware in het verlengde lagen van bekende instrumentale kleuren. Combinaties van klanken die niet aan dit ideaal beantwoordden, verwierp hij met ongekende strengheid. Tekenend voor deze compromisloze houding is het feit dat hij al in zijn studietijd aan het Utrechts conservatorium een schorsing opliep. Reden: hij had geweigerd te voldoen aan het verzoek een trompettist op de piano te begeleiden; de combinatie van kleuren van beide instrumenten was in zijn oren - toen al - onverenigbaar.

Op het gebied van de elektronische muziek was Bruynèl in Nederland een wegbereider. Al in 1957 richtte hij in een boerderij aan de Vecht, aan de rand van Utrecht, een eigen elektronische studio in. Hier werkte hij aan zijn eerste belangrijke werken. In 1966 kreeg hij voor de compositie 'Mobile' een prijs bij de Internationale Gaudeamus Muziekweek. Op de boerderij ontving hij buitenlandse collega's en later compositiestudenten van het Utrechts conservatorium, waar hij in de jaren zeventig en tachtig hoofdvakdocent compositie was.

Ondanks deze vaste betrekking zocht Bruynèl regelmatig zijn heil over de landsgrenzen. Hij ervoer Nederland bij tijd en wijle als een treurig land, bekrompen door 'wijkbelang en burgerzin'. Op locaties in Zuid-Frankrijk, Spanje en opnieuw Zuid-Frankrijk werkte hij in zelfverkozen isolement aan zijn oeuvre. Hierbij liet hij zich graag als een zeventiende-eeuwse genreschilder inspireren door de schoonheid van het leven van alledag. Bijvoorbeeld door de muziek die zijn - letterlijk aftandse - Spaanse huishoudster maakte als ze de toetsen van het klavier afstofte. Dergelijke observaties leidden dan tot een nieuw stuk, zoals 'Dust' voor orgel en geluidsband.

Bruynèl bleef in zijn muziek een trouw dienaar van de musici en de bestaande instrumentale traditie. Eeè van zijn typerendste uitspraken deed hij ooit in een interview met Het Binnenhof in 1972: “Het zou wel heel wonderlijk zijn als ik even kwam zeggen: Hé jongens, die violen hebben we niet meer nodig.”

Het waardevolle lag voor hem niet in de elektronica op zich, maar juist in het bereiken van een perfecte synthese van de bestaande instrumentale kleuren en nieuwe klanken. Het mooie daarbij was dat ook gevorderde amateurs zonder moeite enkele van zijn partituren bleken te kunnen realiseren.

De komst van de cd-techniek stemde hem hoopvol: hierdoor zou zijn muziek makkelijk in elke huiskamer gespeeld kunnen worden. Bij zijn uitgever Donemus verscheen een cd met uitsluitend de klanksporen van een aantal werken, waarbij de instrumentale partij kan worden ingespeeld.

Gesteund door een anonieme Maecenas werkte hij ook met enthousiasme aan het vastleggen van zijn hele oeuvre op een reeks cd's, waarvan hij de vierde aan het voorbereiden was.

Ondanks het gemopper bleef Nederland toch zijn thuis. De uitzending van zijn video-opera 'Non sono un ucello' door de Vpro op Eerste Paasdag ervoer hij als een lang uitgestelde triomf. Met dichter Bert Schierbeek had hij al vanaf 1988 aan dit plan gewerkt. Gelijk ontwikkelde hij alweer nieuwe plannen: een vergelijkbaar video-project rond het oer-Hollandse thema 'water'. Het heeft er niet meer van mogen komen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden