Tommie: 'Zeg mij wanneer ik moet huilen en ik huil' theater

Tournee t/m april 1994

Maar zij kent deze hulpverleningspraktijk goed genoeg om te weten dat een moraliserend Roodkapje en de Boze Wolf-verhaal niet strookt met de gecompliceerde werkelijkheid. Haar 'Roodkapje' - de ontspoorde jeugdcrimineel Tommie - wordt in dit toneelstuk zelf allerminst gespaard.

Paul Rottger - de afgelopen seizoenen te zien als 'Amadeus' en 'De Wijze Kater' - speelt Tommie. Hij was het die Keuls vroeg deze toneelbewerking voor hem te maken van haar boek 'Annie Berber en het verdriet van een tedere crimineel', dat geent is op een bestaande hulpverleningssituatie. Samen met regisseur Pieter Loef hebben Keuls en Rottger daarna in drieeenheid langdurig en intensief aan het stuk gewerkt.

Zij hebben 'Tommie' zo nadrukkelijk naar die ene rol van Paul Rottger toegetrokken, dat het stuk alles heeft van een solovoorstelling. De andere vijf spelers betreden slechts om beurten het toneel om samen met hem een scene te spelen. Uitgezonderd Jules Hamel, die de lafhartige kinderrechter speelt, vervult elk van hen daarbij meerdere rollen, waaronder karikaturen van een strafpedagoog en een reclasseringsambtenaar. 'De schrijfster' (Simone Rooskens) staat als enige buiten het verhaal en treedt veelal slechts naar voren om te versnellen of om verwikkeling aan te brengen: 'Wat dan gebeurt, heb ik allemaal in je slotmonoloog verwerkt. Nou, speel die dan.'

'Ik kan alles: elke rol, elke stem. En ik kan huilen met tranen. Zeg mij wanneer ik moet huilen en ik huil', zegt Tommie in die slotmonoloog. Hij voegt de daad bij het woord door zich, niet voor het eerst, op het toneel te verkleden tot dellerig type: zwarte netkousen, een zwart broekje, rode naaldhakken, een blonde pruik. . .

Dit is niet 'zomaar' een van zijn rollen, maar die waarin hij het verst afstaat van wie hij eigenlijk is: een tiener, maar al van zijn achtste belast met teveel verleden en te weinig toekomst.

Travestie

Rottger speelt deze travestierol overtuigend, zoals hij ook met bewonderenswaardig gemak laveert tussen de kinderlijke onschuld van zijn personage en de list en het bedrog die dat, met schade en schande, van de buitenwereld kreeg opgedrongen. Zo'n pantser heeft hij nodig om te kunnen overleven. Dat geldt ook voor zijn vlucht in travestie - volgens de schrijfster onderbelicht in haar boek - en voor al zijn andere fantasieen.

De droomwereld die hij koestert, wordt fraai gesymboliseerd door vernuftige verschuivingen binnen het effectief sobere toneelbeeld. Maar ook het verhaal krijgt soms een verrassende draai, onder meer door fragmenten te spelen met perspectiefwisselingen. De laatste leiden er bijvoorbeeld toe, dat vanaf het begin duidelijk is dat Tommie slachtoffer en dader is, terwijl het negatieve beeld van de kinderrechter soms ook milder kleurt, omdat blijkt dat de situatie hem dader en slachtoffer heeft gemaakt.

Dit alles overigens zonder ook maar een moment in de valkuil te stappen van ongepast begrip, vals sentiment of goedkope moraal. En samen met het prachtige spel van Paul Rottger is dat misschien wel de grootste verdienste van dit stuk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden