Tomeloos cross-overtheater kan wat focus gebruiken

Dans/theater/ performance

SPRING Performing arts festival Chór Kobiet **** Candoco Dance Company ** en *** Wael Shawky ***** Cecilia Bengolea en Francois Chaignaud ***

De fusie tussen Springdance en Festival a/d Werf mag dan uit bezuinigingsnood zijn geboren, inhoudelijk is het een logische zet. Beide festivals legden zich toe op de ontwikkelingen die volgens de programmeurs belangrijk zijn voor de toekomst van de uitvoerende kunsten - het ene festival vanuit een historische binding met dans, het andere met theater.

Maar de theater- en dansmakers van nu definiëren zich vaak niet langer als regisseur of choreograaf. Deze theatermakers werken met alle disciplines en media die ze tot hun beschikking hebben. Waarschijnlijk wordt er de komende tien jaar een prachtig woord voor verzonnen, maar laten we het voor nu dan maar houden op performancekunst, of misschien beter: cross-overtheater.

En tijdens de openingsavond van het nieuwe festival Spring in Utrecht kregen we cross-over in optima forma, in de vorm van het Poolse vrouwenkoor Chór Kobiet. Theatermaker/dirigent Marta Górnicka zette de bonte verzameling vrouwen aan tot een gezongen tirade van koralen, gesampled met oneliners uit populaire cultuur, citaten uit bijbel en Nigella Lawsons kookboeken, tot een komisch, kraakhelder en reuze theatraal statement over de rol van de vrouw in een door de kerk voorgeschreven samenleving.

Een mooie aftrap, maar wat programmakeuze betreft valt er wel een en ander op de eerste festivaldagen af te dingen. Het openingsstuk in het tweeluik van Candoco Dance Company was een misser. De Britse groep is samengesteld uit performers met en zonder fysieke handicap en stelt zich ten doel te bewijzen dat virtuositeit niet is voorbehouden aan een perfect danserslijf. Dan is het niet handig om het Nederlandse publiek met de groep te laten kennismaken door met een saai conceptueel stuk van Rachid Ouramdane te openen, waarin virtuositeit (en dans in het algemeen) een ondergeschikte rol speelt. Het tweede onderdeel, van de Israëlische choreograaf Emanuel Gat, loste daarentegen in wat zo was aangekondigd en waarvoor het publiek dus was gekomen: de poëzie van het (on)volkomen lichaam.

Logischerwijs is er bezuinigd op de randprogrammering. Toch is meer duiding en focus gewenst, bijvoorbeeld door één representatieve maker centraal te stellen. Het is jammer dat een kunstenaar als Wael Shawky, bij uitstek een bruggenbouwer tussen disciplines en culturen, niet meer aandacht en 'airtime' heeft gekregen. In zijn film 'Cabaret crusades: the path to Cairo' verbeeldt hij de kruistochten met deels antieke marionettenpoppen en koppelt hij een zo cruciaal deel van het Arabische verleden aan de oude kunst van het marionettenspel en die van het verhalen vertellen, aan 'moderne' filmtechniek. Zulk werk verdient meer context.

Gemeenschap, cultuur, identiteit: dat zijn ruwweg de kernbegrippen die de makers van Spring bezighouden. Ze leggen de rol van het individu binnen bestaande gemeenschappen bloot of streven naar het leggen van verbindingen om nieuwe gemeenschappen te creëren. De Spaanse Roger Bernat legde het publiek vragen voor in een parlementaire setting en zette en passant vraagtekens bij de keuzevrijheid in een democratische rechtsstaat. De Duitse groep Ligna organiseerde een audiotoer door Utrecht en gaf het publiek, gebombardeerd tot een soort 'geheim genootschap', een opdracht mee waardoor de stad heel anders kon worden ervaren.

En in al die cross-overwoede kan het dus gebeuren dat de Engelse clubscene, moderne dans en travestie wordt opgeklopt tot een extravaganza, die zo tomeloos is dat het tegelijk fascineert en irriteert. Rondwervelende clubkids/dansers, in Lolita-stijl gekleed, stellen in 'Twerk' onder leiding van de Franse Cecilia Bengolea en Francois Chaignaud de clubstijl 'grime' centraal. Het is een mix van diverse muziek- en dansstijlen - ragga, dubstep, vogue - met een extreme focus op het individu. Waar hij/zij vandaan komt en wat hem/haar kenmerkt en bijzonder maakt, wordt in elke beweging 'meegenomen' en door de anderen geabsorbeerd. Choreografisch is het niet heel belangwekkend, als vorm zeker onderhoudend. Vooral als de bubbelende raggabillen van een danseres uit Trinidad de aanzet vormen voor een gezamenlijke linedance waarin het achterwerk, in volle 'bubbelende' glorie op de voorgrond wordt gezet.

Sander Hiskemuller

SPRING is nog t/m 26 mei. www.springutrecht.nl

Theater

Wunderbaum The new forest ****

We zitten met 201 mensen in een kleine arena. Bovenop het dak van het voormalige station Hofplein. Een kleine gemeenschap in de open lucht. Zes filosofen - herkenbaar aan toga en bril - buigen zich over de vraag hoe ze vanuit het niets een nieuwe samenleving willen beginnen.

De een heeft zich met Plato beziggehouden, de ander met Hannah Arendt, een derde met Freud. De een wordt aangeprezen als een pregnante denker, de volgende staat bekend om zijn nietsontziende kritiek; sommigen gaan voor utopie en empathie, anderen borduren voort op Kant en Schopenhauer. Kortom, als deze denkers niet tot een goede samenleving komen, houdt het op.

Het begin is simpel: voor een gemeenschap heb je minstens vier, vijf mensen nodig die elkaar kunnen voorzien van eten, kleding en een dak boven het hoofd. Maar al filosoferend belanden de denkers bij de noodzaak van schoenmakers, metselaars, timmerlieden, kooplieden, geld, luxe goederen, schilderkunst en meisjes van plezier. Binnen drie minuten is er behoefte aan een vakbond. En binnen vijf minuten is er oorlog met het buurland.

Onderhoudend theater maken over filosofie, dat lijkt een onmogelijke opgave. Maar de acteurs van Wunderbaum slagen er wonderwel in de toeschouwers mee te laten denken èn de ene na de andere lachsalvo te ontlokken. Want de verschillende filosofische stromingen kunnen van oorsprong nog zo diepzinnig zijn, de acteurs weten er in een gepassioneerd debat een draai aan te geven waardoor er hilarische consequenties ontstaan, van zelfmoord tot anarchistisch nudisme.

Vier jaar lang wil Wunderbaum in theatervoorstellingen, seminars en interviews met deskundigen op zoek naar alternatieven voor onze huidige samenleving. In verschillende producties komen het zorgstelsel, energie, seks, leefbaarheid enzovoorts aan de orde. In de eerste voorstelling gaat het om de staatsvorm. Is onze democratie voor verbetering vatbaar? Is stemmen wel de eerlijkste manier om macht te verdelen? Zijn wetten niet veel te beknellend?

Als het meest elementaire van onze democratie overhoop is gegooid, is het tijd voor de toepassing van de vernieuwingen. Het land van de toekomst 'The new forest' doet zijn intrede. Het algemeen belang, gesymboliseerd door het achtjarige Chinese meisje Xia, staat aan het hoofd. Ze krijgt cadeaus, er vliegen ballonnen de lucht in. Een kleurige, dansende mensenmassa, waarin oude elementen als de kerk en de vlag overigens niet ontbreken, viert de nieuwe maatschappij.

Een beetje teleurstellend is dit einde wel. De afbraak van de oude staatsvorm is goed gelukt, maar een alternatief daagt nog niet aan de horizon. Wunderbaum heeft met zijn idealistische doelstellingen hoge verwachtingen gewekt. Nu hangen al die grote woorden nog steeds in de lucht.

Sandra Kooke

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden