Tomba is nog steeds dè ster

Charmant, vulgair, clownesk, arrogant, prikkelbaar, blufferig, extravert. De som van vele, vaak tegengestelde karaktertrekken verleent Alberto Tomba zijn onmiskenbare charisma. Het fascinerende aan deze Italiaanse playboy is bovendien, dat het met hem op de besneeuwde hellingen alle kanten op kan. Vanavond moet hij na het sluitstuk van de WK skiën - zijn specialiteit de slalom - de gevierde held zijn van Italië. Of wordt hij de risée van een miljoenenspel?

ROB VELTHUIS

Volgens intimi is de inwoner van Lazarro di Savenna, een plaatsje nabij Bologna, verlegen. Slechts achter zijn talrijke maskers kan Alberto Tomba zijn verlangen koesteren: het middelpunt zijn van de belangstelling. Het is al even tegenstrijdig als de wijze waarop Tomba zijn wilde levenswijze bij tijd en wijle in balans moet brengen met zijn ambities als topsporter. Ondanks zijn bijna onovertroffen staat van dienst als slalomskiër, is hem dat lang niet altijd gelukt. Omdat binnen Tomba twee polen elkaar beurtelings afstoten en aantrekken. Zonder het imago van lady-killer was Tomba niet de mondiale ster waarvoor zelfs in de Verenigde Staten commerciële interesse bestaat. En wat zou Tomba in het uitgaansleven van de Italiaanse wereldsteden zijn geweest zonder zijn uitstraling van ski-miljonair. Vermoedelijk het verwende zoontje van een rijke textielhandelaar, zonder toegang tot de high life.

Alberto Tomba heeft een breed bereik van bewonderaars. Van de oppervlakkig geïnteresseerde die smult van gossip, de verhalen over wilde nachten, slemppartijen, veroveringen, zelfs mishandeling en misbruik van zijn lidmaatschap van de carabinieri. Tot de bevlogen mensen die van het ontwikkelen van de topsport hun leven hebben gemaakt. Want bij Tomba blijft toch te veel het beeld hangen van de gemakzuchtige stapper, bij wie de triomfen komen aanwaaien.

Zelf zou de veelvoudig miljonair in toenemende mate willen, dat dat laatste géén sprookje was. De eisen die aan de dertigjarige als topsporter worden gesteld, zijn steeds zwaarder gaan wegen. Niet voor niets kondigde hij al enkele malen zijn (loze) afscheid aan. Lonken dan toch weer de miljoenen, of vreest Tomba toch ook de leegte die het afsluiten van zo'n prachtige ongetwijfeld carrière laat?

Voor de stadsmens die het skiën een extra dimensie heeft gegeven, voor de man van het vlakke land die bergbewoners ècht leerde skiën, begon het allemaal waar het mogelijke vandaag eindigt. In Sestrière waar hij in 1987 voor het eerst in de wereldbeker uitkwam en terstond de slalom en reuzenslalom won. Zoals hij dat deze week tijdens de WK ook had willen doen. In Calgary 1988 ontpopte hij zich daarna met twee gouden medailles tot meest aansprekende sporter van de Olympische Winterspelen.

Tomba werd verblind door het succes en de mogelijkheden die hem dat bood om er een flamboyante levensstijl op na te houden. De volgende jaren was hij geen schim meer van de man die zich ondanks zijn forse gestalte lenig als een panter tussen de poorten kon bewegen. Wijn, pasta en vrouwen maakten hem vet en verveeld, maar brachten tevens het inzicht dat rijkdom en geld hem tussen de vingers door weg glipten. En ergens verstopt lag die ambitie om met triomfen weer de koning van de slalom te worden.

Tomba kreeg in Italië een uitzonderingspositie. Hij was een held in zijn land, maar was met zijn levensstijl niet te handhaven binnen de nationale selectie. Hij kreeg de gelegenheid een eigen team rondom hem op te bouwen en de vrijheid om zijn commerciële mogelijkheden volledig zelf uit te buiten. Een grootheid en tevens tegenpool van Tomba kwam aan het hoofd van zijn omvangrijke begeleidingsstaf: Gustav Thöni, viervoudig winnaar van het klassement van de wereldbeker, een man die leefde voor topsport. De asceet die de impulsieve Tomba de les moest lezen, dat moest spraakmakende botsingen geven. Maar Thöni zette op subtiele wijze de rem erop, daarbij volop rekening houdend met Tomba's uitzonderlijke talenten èn grillen.

“Bij al zijn spontane ideeën en vaste verplichtingen moet ik er op toezien dat we in goeden doen komen. Wij moeten de training helemaal op zijn behoeften afstellen, op zijn volle agenda, op zijn uiteenlopende stemmingen”, aldus Thöni destijds. “Alberto is een atleet bij wie alles klopt: zijn techniek, zijn kracht die hij in snelheid om kan zetten. En de elasticiteit van zijn spieren, die uniek is. Hij zou ook in andere sporten waanzinnige sprongen kunnen maken”, luidde Thöni's bewondering voor dit natuurtalent. Maar ook: “Er zijn periodes dat er niets met hem is te beginnen.”

Een ophefmakende affaire in de privé-sfeer bleek een andere stimulans voor zijn sportieve ambities. Een dag na de miss-Italië verkiezing van '91 werd jurylid Tomba al met de zestienjarige winnares Maritina Collombari in het uitgaansleven gesignaleerd. Zij leek er een in een schier eindeloze reeks, maar de verhouding bleek relatief hecht. Zozeer zelfs, dat Tomba er erg onder gebukt ging die zij hem in 1995 voor de tweede maal en definitief verliet.

Pieken

In die periode had Tomba als skiër nieuwe pieken bereikt: de olympische titel op de reuzenslalom in Albertville en winst van het algemeen wereldbekerklassement (1995) op basis van een ongeëvenaard aantal overwinningen op de slalomonderdelen. En met grote handicap de weigering aan de risicovolle afdaling en super-G deel te nemen. De kans op een unieke trilogie liet hij in Lillehammer echter lopen: de eerste alpineskiër die op drie achtereenvolgende Olympische Winterspelen triomfeert.

Het was wonderlijk dat Tomba vorig jaar nog de kracht en inspiratie had om in Sierra Nevada tweevoudig wereldkampioen te worden. Het waren aan de ene kant de enige triomfen die op zijn erelijst ontbraken, maar ook was de sleet op zijn carrière merkbaar. Maar dan manifesteert zich ook een enorme overlevingsdrang op de belangrijke momenten. Historisch is het moment op de reuzenslalom van de WK dat Tomba uit balans raakt, met de ski's omhoog vrijwel op zijn gat ligt om zich met een miraculeuze lichaamsmanoeuvre te herstellen. “Ik had nog gewonnen als ik halverwege was gestopt voor een kop koffie”, was zijn nonchalante reactie.

De Italiaan is zich meer dan ooit bewust geworden van het feit dat het skicircus om hem draait. “Het is toch mooi, als je doen en laten kan wat je wil, of niet?” Al naar het uitkomt zegt hij af voor wereldbekerwedstrijden, blijft weg van trainingen en hij raakte betrokken bij schandalen. Een fotograaf die ooit naaktfoto's van hem had gepubliceerd kreeg een overwinningstrofee naar zijn hoofd gegooid. Als officier van de carabinieri (een titel die hij zich verwierf met zijn olympisch titels in '88) pleegde hij zich met blauw zwaailicht op het dak van zijn auto een weg door de files te banen. Het was geen kletspraat. Tomba kreeg voor het eerste voorval acht miljoen lire boete; voor zijn wangedrag als 'vertegenwoordiger' van de wet werd hij oneervol ontslagen bij de carabinieri.

Dit jaar werd zelfs zijn succesvolle begeleidingsteam ontbonden. Thöni werd chef-trainer van het Italiaanse mannenteam; Giorgio Durbano, de conditietrainer en wetenschapper die Tomba's spieren met electrostimulatie activeerde, kreeg die functie bij de vrouwen; Arturo Maiolani, jarenlang zijn serviceman, en Paolo Comellini, manager en juridisch adviseur, konden hun biezen pakken. Slechts Flavio Roda als trainer en Robert Brunner als manusje van alles bleven gehandhaafd. Aan dat sterk afgeslankte team werd slechts een co-trainer toegevoegd. Al voor zijn vertrek was Durbano tot de conclusie gekomen dat Tomba het moeilijk zou krijgen: “Lichamelijk en technisch kan hij nog mee”, concludeerde hij vorig jaar tijdens een werkbezoek aan Nederland. “Maar in zijn hoofd zit het fout. Te veel drukte, te veel herrie.”

Het afscheid had Tomba al in '94. In '95 ging hij nog een seizoen door omdat de WK in Sierra Nevada wegens het ontbreken van sneeuw een jaar werd verschoven. Aan WC-wedstrijden deed hij toen al amper nog mee. Dit seizoen viel hij tweemaal uit op een reuzenslalom (inclusief die van afgelopen woensdag op de WK) en drie maal skiede hij slalom met verbluffend resultaat: twee tweede plaatsen en eind januari een triomf in Schladming.

Vlak na de succesvolle WK, vertelde Tomba zijn vrienden dat hij een punt achter zijn carrière had gezet. Hij was ontzet dat niemand zich verbaasd toonde, hem zelfs niet serieus nam. Want hoe kan Tomba de WK aan zich voorbij laten gaan in het ski-oord waarvan hij het uithangbord is. Sestrière werd gesticht door familie van Fiat-bezitter en skifanaat Gianni Agnelli, die tevens aandeelhouder in het gebied is. Fiat is weer de voornaamste sponsor van Tomba. Agnelli zou 800 000 dollar hebben betaald om Tomba nog eenmaal te laten schitteren en daarmee toerisme te trekken. Om diezelfde reden ligt er een miljoenencontract met het Amerikaanse Vail, waar in 1999 de WK plaatsvindt. Het zou daarbij gaan om pr-werkzaamheden. Maar Tomba, wiens jaarlijkse commerciële waarde wordt geschat op tien miljoen gulden, weet niet of hij vanavond op de slalom afscheid neemt. De twijfels worden niet ingegeven door geld, zegt hij. “Als het om geld gaat, dan moet ik nog decennia lang in de World Cup doorgaan. Men heeft immers altijd te weinig, tenminste zo vergaat het mij.”

Tomba brak dit jaar met de gewoonte om in de zomer in Chili of Argentinië te trainen. Zelfs vanuit zijn trainersstaf was kritiek te horen dat Tomba te weinig in de sneeuw stond. Kennelijk wil het fenomeen nu alles zelf in de hand houden, gezien zijn verdediging eind vorig jaar in het Zwitserse weekblad Sport: “Ik weet onderhand precies hoeveel ik waar trainen moet, wanneer training me goed doet en wanneer het me schaadt. Natuurlijk klopt de veelgehoorde spreuk, enigszins, dat bij mij niemand angst behoeft te hebben dat ik overtraind raak en tot krachtpatser zal uitgroeien. En natuurlijk zit ik zo nu en dan lekker in mijn wijnkelder in Bologna, terwijl mijn trainers al ongeduldig op de piste in Cervinia op me wachten. Maar ik ben toch niet vanuit mijn wijnkelder tweevoudig wereldkampioen in Sierra Nevada geworden.”

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden