Tomatentechniek is veelbelovend in de strijd tegen aardappelziekte

Veredelaars werken aan aardappelrassen met een ingebouwd afweermechanisme. Beeld ThinkStock

Het bedrijf Solynta zegt over een techniek te beschikken waarmee het snel aardappelen kan kweken die resistent zijn tegen de aardappelziekte phytophthora.

Een aardappel die immuun is voor de ziekte phytophthora is zoiets als een mens die geen griep meer kan krijgen. Nu kunnen mensen naar de huisarts voor een griepprik, maar voor de aardappel houdt daar de overeenkomst met hun eters op. Daarom werken veredelaars aan rassen met een ingebouwd, natuurlijk afweermechanisme. Dat werkt, maar nooit helemaal. Veredelingsbedrijf Solynta denkt dat het een manier heeft gevonden om de ingebouwde afweer veel efficiënter te maken. Deze week presenteren zij het resultaat.

Phytophthora is al eeuwen de schrik van boeren en burgers. Misoogsten door deze ziekte leidden in de 19de eeuw zelfs tot opstanden in verschillende Europese landen, omdat er geen voedsel meer was, of alleen nog tegen torenhoge prijzen. Bekend uit de geschiedenisboeken is de Grote Ierse hongersnood van 1845 tot 1852.

Tegenwoordig gaan boeren de ziekte te lijf met chemische middelen. Maar gif is slecht voor het milieu en onder consumenten bestaat groeiende weerstand tegen bestrijdingsmiddelen. De biotechnologie biedt uitkomst. Want resistente aardappelen zijn best te bouwen. Met genetische modificatie bijvoorbeeld. Maar ook een genetisch gemodificeerde pieper wekt de eetlust niet op. Bovendien: genetische modificatie is verboden in Europa.

Dus moet het komen van klassieke veredelingsmethoden waarbij het ene ras wordt gekruist met het andere. Veredelaars testen de nieuwe gekruiste rassen op resistentie. Blijkt de aardappel over de juiste eigenschappen te beschikken, dan moeten kwekers miljoenen kilo’s aan pootgoed telen. Alles bij elkaar zijn veredelaars dan ongeveer vijftien jaar verder. In die tijd zit de ziekteverwekker phytophthora niet stil. Vaak heeft het al een nieuwe weg gevonden om de voorheen resistente aardappel toch ziek te maken.

Wedloop

De strijd tegen phytophthora heeft daarmee iets van een wedloop tussen ziekteverwekker en wetenschap. De wetenschappers moeten telkens nieuwe barrières opwerpen en zorgen dat zij de ziekte een stap voor blijven. Dat is precies waar Solynta in is geslaagd, zegt het bedrijf. De Nederlandse veredelaar kan meerdere hindernissen in een keer inbouwen. En dat niet in vijftien jaar tijd, maar in vijf, wat phytophthora voor een serieuze uitdaging stelt.

Hoe heeft Solynta dat voor elkaar gekregen, nota bene een bedrijf dat wordt geleid door bestuurders uit de tomatenwereld komen? Door technieken toe te passen van tomatenkwekers. Met deze kennis vonden zij een manier om in kortere tijd meer hindernissen te bouwen tegen de aardappelziekte.

Nu is Solynta niet de enige die met succes nieuwe resistente aardappelrassen kweekt. Er zijn al veel hoogresistente rassen op de markt en er komen er steeds meer bij. Zo ontwikkelde zetmeelcoöperatie Avebe onlangs een ras dat zichzelf goed beschermt. Ook de biologische sector zit niet stil. Zij ondertekende eerder deze maand een convenant om meer robuuste rassen te kweken. Dat was een reactie op het rampjaar 2016 waarin Nederlandse aardappeltelers veel last hadden van de ziekte. Maar voor alle robuuste rassen geldt dat de opgeworpen hindernissen tijdelijk zijn en inbouwen van nieuwe, meervoudige barrières veel tijd kost.

Stel nu dat Solynta waarmaakt wat het zegt, dat het bedrijf in korte tijd twee, drie of vier hindernissen achter elkaar kan bouwen. Is daarmee de gevreesde ziekteverwekker verslagen? “Dat is maar zeer de vraag”, zegt Francine Govers, plantenwetenschapper aan de Wageningen University, gespecialiseerd in phytophthora. “Je kunt sneller meer barrières opbouwen, maar phytophthora geeft zich niet snel gewonnen. Een barrière kan hoog zijn, maar wat als de ziekteverwekker nog hoger springt? In de volgende barrière kan wellicht een gaatje zitten, dat te klein lijkt voor phytophthora om doorheen te glippen. Tenzij de ziekteverwekker zichzelf nog kleiner kan maken en er toch doorheen kruipt. Ik zal niet snel zeggen dat phytophthora definitief overwonnen is, zoals artsen ook niet zeggen: wij hebben de griep overwonnen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden