Tom Tykwer: verbeelding is belangrijker dan de centen

UTRECHT - Tom Tykwer, de Duitse filmregisseur die wereldfaam verwierf met 'Lola rennt', kwam het afgelopen weekeinde als een frisse wind het 21ste Nederlands Filmfestival binnenwaaien. Op uitnodiging van het festival had Tom Tykwer (36) zijn gedachten over de cinema geordend. De zogeheten 'Cinema Militans'-lezing, die de afgelopen jaren wat in het slob was geraakt, werd daarmee op inspirerende wijze in ere hersteld.

Niemand geloofde meer in de levensvatbaarheid van de jaarlijkse 'Cinema Militans'-lezing, waarin een internationaal hoog aangeschreven filmmaker zijn visie ontvouwt op de betekenis van de cinema in het huidige tijdsgewricht, met als leidraad het gelijknamige essay van Nederlands eerste filmtheoreticus Menno ter Braak uit 1926. Filmmakers als Peter Greenaway, Paul Schrader en Alan J. Pakula hadden in het verleden hun weg naar de Utrechtse binnenstad wel kunnen vinden, maar Ken Loach, Lars von Trier en Mike Figgis hadden de afgelopen jaren allemaal verstek laten gaan. Misschien had Tom Tykwer zich dus wel laten leiden door de gedaanteverwisseling van de lezing die dit jaar voor het eerst 'Variety Cinema Militans Lecture' heette. De lezing zal in het vervolg niet meer in boekvorm verschijnen, maar zal binnen een week integraal worden afgedrukt in het toonaagevende internationale filmvakblad Variety. De status van de lezing heeft met de snelle, internationale verspreiding in een veelgelezen vakblad ongetwijfeld een nieuwe impuls gekregen.

Vooral na de CV-filmdag, waarop politici en producenten urenlang met elkaar in de clinch lagen over de centen, kwam Tykwers lezing als een geschenk uit de hemel. Onder de titel 'Analytical dreaming' spitste Tykwer zich toe op de inhoud van de film en noemde de financiering terecht een secundair probleem. Geïnspireerd door de woorden van Jean-Luc Godard kon Tykwer niet genoeg benadrukken dat het in de eerste plaats gaat om het filmen en transcriberen van gedachten. Zonder gedachtegoed geen kunst.

Tykwer blijft met deze woorden trouw aan zijn beginselen als filmmaker. In een interview met deze krant zei Tykwer eerder films te maken voor het hoofd en het hart. In de lezing van zondagmiddag zei hij dat films moesten aanzetten tot denken en dromen. De titel van de lezing, 'Analytical dreaming', vat het nog eens netjes samen.

In die zin is het ook niet verwonderlijk dat Tykwer zich weinig gelegen laat liggen aan de zogeheten digitale revolutie die alom wordt gepredikt. Volgens Tykwer kunnen filmmakers gebruik maken van nieuwe technologische snufjes, maar ze moeten daarbij vooral niet vergeten dat de technologie ten dienste staat van de filmmaker, en niet andersom.

In Hollywood wordt dat laatste natuurlijk nog wel eens vergeten, en hoewel Tykwer een auteur als Spielberg in zijn hart sloot, moest hij ook zijn grootste angst uitspreken: de angst voor intellectuele uitputting. Van een cinematografische crisis wilde hij geenszins spreken; die is er niet in Europa, niet in Amerika en niet in Azië. Wellicht is het puur idealisme, maar zijn oproep om de verbeelding te laten spreken en de digitale technieken als hulpmiddelen en de opbrengst van een film als nevenproduct te beschouwen, vielen in Utrecht na een taaie CV-filmdag in goede aarde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden