TOM STODDART

Terwijl fotografie in de dagbladen een steeds belangrijker plaats is gaan innemen, zijn het toch moeilijke tijden voor fotojournalisten, vindt Tom Stoddart. Kranten en bladen zijn huiverig geworden voor de impact die een foto kan hebben. Dat maakt het werk gevaarlijk. En het ongeluk met Lady Diana in Parijs deed het imago van de fotograaf geen goed.

Nancy Lee, fotoredacteur van de New York Times, nam voorbeelden van voorpagina's van haar krant mee naar Rotterdam. Nog niet zo lang geleden stonden er kleine, saaie foto's in de New York Times, net als in de Britse en Nederlandse kranten. Tom Stoddart: “Toen The Independent in Engeland werd gepresenteerd kreeg de krant enorme lof omdat er zulke mooie grote foto's waren gebruikt. Dat sloeg zo aan dat andere Britse kranten volgden. Eigenlijk was het toeval, want The Independent kampte in het begin met een tekort aan goede verhalen. Maar opeens wilde geen krant in Engeland er meer saai uitzien en nu gebruiken ze allemaal hun fotografie veel bewuster.”

“Het is eigenlijk te gek dat kranten nog steeds uitsluitend worden geleid door schrijvende mensen. Het is praktisch onmogelijk voor een fotograaf door te dringen tot de top bij een krant. Dus blijft de algemene gedachte dat als er veel werkloosheid in Duitsland is en Kohl daar iets over zegt, er een foto van Kohl bij het stuk moet komen. Terwijl er ook hele andere foto's te bedenken zijn bij het onderwerp. Hoe Kohl eruit ziet weten we nu allemaal wel.”

“Maar het vereist wel enorm veel discipline om ongewone foto's van saaie situaties te nemen. Fotografen zijn vreselijke mensen eigenlijk, die altijd creatief willen zijn. Een fotoredacteur moet zoeken naar de krappe balans tussen creatief en functioneel.”

Het lijkt wel of nieuwsfoto's steeds belangrijker worden naarmate er meer televisie wordt gekeken.

Stoddart: “Het bevroren moment van de foto zal het nooit afleggen tegen de televisie. Televisiebeelden flitsen aan het gezicht van de kijker voorbij. Een foto kan worden bekeken, wordt even weggelegd, er wordt opnieuw naar gekeken. De vraag: wat zijn de belangrijkste televisiebeelden van de afgelopen tien, twintig jaar, is moeilijk te beantwoorden. Maar iedereen kent het beeld van het meisje in Vietnam dat de weg af komt rennen. Je kent de foto van het het hijsen van de vlag in Hiroshima. Belangrijke foto's bevriezen in je geheugen. Televisie vliegt snel voorbij.”

“Ik weet één uitzondering te noemen uit de afgelopen jaren: de beelden van de broodmagere Bosnische mannen achter prikkeldraad in een gevangenkamp. Die televisiebeelden hadden een enorme impact omdat ze zo aan de concentratiekampen uit de Tweede Wereldoorlog deden denken. Maar dat is een uitzondering. De beelden van de eerste man op de maan bijvoorbeeld zijn van een belabberde kwaliteit en er zijn geen foto's van Neil Armstrong op de maan. Aldrich en hij wilden allebei als eerste op de maan en toen het Armstrong werd, weigerde Aldrich een foto van hem te nemen. Iedere keer als er sprake is van zo'n historisch stuk film, blijkt het vooral het geluid te zijn dat de beelden zo uitzonderlijk maakt. Met slecht geluid erbij blijven filmbeelden niet lang in het geheugen hangen.”

Is het werk erg veranderd de afgelopen vijftien jaar?

Stoddart: “Heel erg, wat de internationale nieuwsgaring betreft. Ik heb nu vier jaar in Bosnië gezeten, en het was daar gevaarlijk. In '82 was het in Beiroet angstig, maar een fotograaf was toen geen doelwit. Als je geraakt werd, was dat pech. Maar op plaatsen als Algerije en Bosnië is het nu heel gevaarlijk werken als fotojournalist. Je bent nu vaak doelwit omdat de macht van de camera inmiddels bekend is. Vroeger werd aan een man met een camera niet zoveel betekenis gehecht als tegenwoordig. In Vietnam mochten fotografen mee in de helicopters en werd alles gefotografeerd. Tijdens de Golfoorlog mocht niets meer. Alles werd heel goed gecontroleerd. En heb je foto's gezien van dode Amerikanen? De gevolgen voor Mercedes Benz van de beelden van het omvallende nieuwe model zijn enorm. Er is een foto waarop je de testchauffeur in de ambulance ziet liggen met daarnaast de omgevallen auto met het woord test erop. Dat werkt beter dan alle verhalen. Als er geen beelden waren geweest, hadden ze bekend gemaakt dat de auto wat later zou worden afgeleverd in verband met wat details. Nu is er echt veel schade aangericht.”

“De andere grote verandering in het vak is de digitale fotografie. Alle persbureau's gebruiken digitale camera's, een foto kan direct over de hele wereld worden verstuurd. Er wordt geconcurreerd met snelheid. Als er een bom in de Parijse metro ontploft gaat het erom wie er het eerst is. De krantenredacties gaan bellen: waar blijven de foto's. We are moving, is het antwoord. De foto wordt genomen en binnen drie minuten ligt hij in Londen op het bureau. Weer drie minuten later wordt hij over de wereld verstuurd via het netwerk. Wie het eerst de foto's bij de kranten heeft doet zaken. Je hoeft niet meer zoals vroeger te ontwikkelen. De donkere kamer is weg.”

“Ik vind het vreselijk, maar het gaat nu eenmaal zo. Zelf sta ik nog wel in de donkere kamer omdat ik reportages maak. Ik wil met mijn foto's een verhaal vertellen dat verder gaat. Dat willen de meeste mensen hier op de Masterclass, maar dat is moeilijk. Het is een keuze. Iedere deelnemer hier zou met één uur studiowerk met Julia Roberts meer kunnen verdienen dan een half jaar in Bosnië. Daarom is de ondersteuning van Nederland ook zo belangrijk voor het werk. Nederland is absoluut het belangrijkste land voor fotojournalisten. Als je voor het eerst een prijs bij World Press wint, weet je niet wat je overkomt. Zo'n prachtige ceremonie in de Nieuwe Kerk waar allerlei belangrijke mensen zoals de premier aanwezig zijn. Dan zie je wat een bijzondere plaats dit is. Bij deze Masterclass zijn ook de toppers van grote tijdschriften aanwezig. Die maken zich een week vrij om te werken met jong talent.”

“Ook het publiek waar je de foto's voor maakt, is de afgelopen vijftien jaar erg veranderd. Mensen zijn zich veel meer bewust van fotografie, zijn veel ontwikkelder. Ze eisen betere foto's, want het hele leven wordt door beeld beheerst. Men is zich ook meer bewust dat er overal wordt gefotografeerd en sinds het ongeluk in Parijs met Lady Diana is het woord paparazzi bij iedereen blijven hangen. De gevolgen daarvan zijn echt onvoorstelbaar. Een van de deelnemers aan de Masterclass was aan het fotograferen in een Zoeloe-dorp in Zuid-Afrika. Hij was daar al weken toen hij plotseling werd weggestuurd, want 'fotografen hadden Diana vermoord'. Hij wist niet eens dat ze dood was, maar dat de paparazzi het hadden gedaan, dat is als boodschap de hele wereld over gegaan. We moeten nu vechten tegen een negatief imago. Er wordt zo veel goed en hard gewerkt door fotografen over de hele wereld.”

“De uitdaging van free-lance fotografen is met verhalen te komen die het publiek wel wil zien. Je moet meer laten zien dan alleen ellende. Alles is al gedaan en daarom moet je proberen hetzelfde over te brengen maar op een andere manier. Simpele, grappige verhalen zullen blijven verkopen. Ik werk veel in conflictgebieden zoals Rwanda en Bosnië. En mijn foto's moeten sterk zijn omdat ik iets wil veranderen. In Sarajevo was ik niet alleen toeschouwer. Dit is verkeerd, dat willen mijn foto's zeggen. Het is verkeerd dat mensen sterven in de straten van hun stad. Het is verkeerd dat een vrouw, die brood haalt voor haar kinderen, wordt neergeschoten door een sluipschutter.”

“En het was zo mooi te zien hoe de vrouwen in Sarajevo hun waardigheid bewaarden. Daar heb ik een fotoreportage over gemaakt. De vrouwen waren de echte helden. Ze voedden hun mannen en kinderen eerst en verloren zoveel gewicht. Ze noemden het 'op Karadzic-dieet zijn'. Ze maakten zelf parfum, en werden fit van het rennen. Ik heb een foto gemaakt van een vrouw die erg op Sophia Loren lijkt. Ze loopt waardig en trots door een heel gevaarlijke straat. Ze is een wandelende boodschap voor de Serviërs: jullie zullen ons nooit verslaan. Die foto is goed verkocht. Dat is krachtige fotografie.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden