Tolerantie

Zeventien jaar was mijn zoon en hij liep 's nachts door de Amsterdamse binnenstad. Plotseling werd hij op zijn schouder getikt. Toen hij omkeek, kreeg hij een vuistslag midden in zijn gezicht, een vuistslag die hem vloerde. Daar lag hij dan: een tengere gymnasiast die op school de klassieke oudheid bestudeerde, maar die op straat werd ingehaald door de prehistorie. Want zie, om hem heen stond een kudde Neanderthalers.

,,We beuken je dood!'', riepen die. ,,We beuken je helemaal dood!'' Met een bebloed overhemd en een gebroken neus wist hij het nabije huis van een vriendje te bereiken. ,,Het had veel erger gekund'', verzekerde hij me later, toen hij beschadigd voor me stond. Maar dat troostte mij niet. ,,Je moest eens weten hoe ik me heb uitgesloofd om je neus recht te krijgen'', zei ik verdrietig. ,,Andere vrouwen baren er op los. Maar jouw geboorte was precisiewerk.'' Ik kon niet verkroppen dat mijn gave schepping was geschonden door holenmensen.

Om dit type holenmensen een halt toe te roepen, is er een televisiespot tegen geweld. In beeld verschijnen achtereenvolgens Martin Luther King, Anne Frank, Steve Biko en John F. Kennedy, zoals die er mogelijk zouden uitzien wanneer ze nog zouden leven. Ze kijken met een heldere blik in de lens, alsof ze nooit gestorven zijn. De 71-jarige King heeft grijze haren, de 83-jarige Kennedy leunt op een stok. ,,In een tolerante wereld waren deze mensen niet vermoord'', zo heet het. Joes Kloppenburg sluit de rij. ,,Het draait allemaal om respect'', zegt hij. ,,Respect voor jezelf en respect voor anderen. Simpel toch?''

De reclamespot, van de stichting Tolerance Unlimited, is gemaakt met steun van het ministerie van binnenlandse zaken. Zowel de stichting als het ministerie bedoelt er ongetwijfeld het beste mee. ,,In een tolerante wereld waren deze mensen niet vermoord.'' Het klinkt aardig, maar in hoeverre is het waar? We zien vijf personen die in het verleden zijn vermoord. Frank is ten prooi gevallen aan racisme. Kennedy is omgebracht door vijanden van zijn politieke overtuiging. Voor King en Biko geldt zowel het een als het ander: ze werden vermoord uit rassenhaat en om hun opvattingen. Kloppenburg, ten slotte, vond de dood bij een straatgevecht. In een tole-rante wereld, aldus de spot, zouden zij geen gewelddadige dood zijn gestorven.

Maar is hun dood werkelijk het gevolg geweest van een gebrekkige tolerantie? Met evenveel recht kun je het tegendeel beweren, namelijk dat hun dood in de hand werd gewerkt door al te grote verdraagzaamheid. Is Anne Frank omgekomen doordat het Duitse volk te weinig geduld had met joden, of doordat het Duitse volk te veel geduld heeft gehad met Adolf Hitler? Wat was voor Steve Biko dodelijker: de wreedheid van het apartheidsregime, of de onverschilligheid waarmee miljoenen blanke Zuid-Afrikanen dat regime hebben gedoogd? De moord op Martin Luther King schokte Amerika. Maar had Amerika niet langdurig de racistische propaganda van de Ku Klux Klan voor lief genomen? Was Amerika niet apathisch geweest, toen in de zuidelijke staten zwarte burgers wer-den opgejaagd, gefolterd en gelyncht?

Tolerantie, het is het toverwoord van infantiele geesten. ,,Respect'', kraaien ze blij, ,,respect!'' Maar respect voor wie? Tolerantie wanneer? Verdraagzaamheid is een hellend vlak, in de diepte waarvan berusting, gevoelloosheid en vervreemding schemeren. We moeten ons erop bezinnen wát we willen verdragen en wat pertinent niet. De Neanderthalers die de neus van mijn zoon hebben gebroken, zwerven nog steeds over straat. Graag zou ik ze eigenhandig naar de steentijd terugknuppelen. Dat is allesbehalve tolerant, ik geef het grif toe. Maar ik ben dan ook niet zo goedgelovig als de dames en heren van binnenlandse zaken. Tolerance Unlimited? Ik huiver bij de gedachte.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden