Toledo, stad van drie culturen

De historische binnenstad van Toledo aan de Taag. (Spaans Verkeersbureau)

Louis Couperus vond het maar een sombere spookstad. Toch is Toledo een prachtig openluchtmuseum waar de culturen van christenen, joden en moslims op elke plaats zijn samengesmolten.

Hopeloos verdwaald zijn we in de straatjes achter de kathedraal en het Alcázar. Geen steeg loopt recht. Op de richting die we denken te lopen, is geen peil te trekken. Heel Toledo lijkt al naar bed, hoewel het nog niet eens tien uur is. En onze kaart maakt ons onder het flauwe licht van de lantaarns ook al geen cent wijzer.

De volgende morgen moet onze gids grinniken. Wil je Toledo echt proeven, zegt hij, dan moet je by night lopen en gewoon de weg kwijtraken. Overdag kun je je oriënteren op de zon, die met moeite doordringt in de smalle cuestas en calles. Maar als het donker is, ben je aangewezen op jezelf. Dan pas leer je Toledo kennen, grijnst de gids. Hij heeft gelijk.

Overdag is de historische kern van de vroegere Spaanse hoofdstad een smeltkroes van inwoners en vreemdgangers. Binnen de muren van Toledo lijkt het wel een openluchtmuseum waarin je niet weet of mensen echt bestaan of figureren. Lopen ze daar voor de sier of hebben ze iets te maken met al die kerken, kloosters, synagoges en moskeeën? Verplaatsen zij zich zomaar van plaza naar plaza, van restaurant naar café? Horen ze thuis bij die eindeloze souvenirwinkeltjes? Of soms bij die uitdragerijen van harnassen, zwaarden en messen waarvan de stad vergeven is en die het beeld van Alva oproepen, de ’IJzeren Hertog’, die eigenlijk Don Fernando ülvarez de Toledo heette?

De schrijver Louis Couperus, die Toledo in 1913 bezocht, vond het maar een sombere stad op een heuvel van graniet – spookachtig, demonisch. Na een nachtje slapen wist hij niet hoe gauw hij weer terug kon naar Madrid.

Een weekend in het ontluikende voorjaar maakt heel andere gevoelens los. Die spookachtige straatjes met hun meesterlijke metselwerk van stenen en bakstenen die verschillen van vorm, kleur en materiaal creëren een verrukkelijk doolhof. De eeuwenlange versmelting van de christelijke, joodse en Arabische cultuur zorgt door de hele binnenstad voor aangename verrassingen. Muren waarin uiteenlopende motieven zichtbaar zijn, heiligdommen met een divers cultureel verleden, een moskee waarin je nog christelijke symbolen ziet. Een synagoge die niet verbloemt dat het ooit een kerk was. En dan ook nog eens een straatje waar ineens een deur opengaat en een inwoonster van Toledo gastvrij en trots haar binnenplaats opent: een oase van planten en bloemen, zonnestralen en schaduwplekjes die door verschillende families wordt gedeeld. Je mond staat voortdurend open van verbazing en verwondering. En dan moet je nog die waanzinnig rijke kathedraal binnenlopen.

Kortom, Couperus had een keer terug moeten komen met beter weer. Bij de viering van Sacramentsdag bijvoorbeeld, als aan de kathedraal en de huizen wandtapijten hangen. En als de schatten uit de voornaamste kerk van Spanje in optocht door de smalle straten van Toledo worden gedragen. Als je dat allemaal wil zien en meemaken, is een stedentrip van een dik weekend nog veel te kort.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden