Naschrift

‘Toiletman’ Jockin Arputham (1947-2018) bracht bewoners van sloppenwijken waardigheid

Jockin Arputham in de sloppen van Nairobi, Kenia.

Waardigheid kent geen klassen, ook niet in India met zijn ver doorgevoerde kastensysteem waar paria's buiten vallen. Waardigheid bepaal je zelf, zo hield Jockin Arputham zijn medebewoners uit de sloppenwijken voor. Verbetering van je leefomgeving begint bij jezelf.

Met dat uitgangspunt verrichtte de Indiër meer dan veertig jaar wonderen in de sloppenwijken van Mumbai. En vanaf 1995 als stichter en directeur van Slum Dwellers International (SDI) ook in 34 landen, 480 steden en ruim 800 slums in Afrika, Azië en Latijns-Amerika.

Volgens Arputham begint veranderen aan de onderkant, niet vanuit de top. Breng problemen in kaart, geeft sloppenwijkbewoners met registratie een gezicht, stimuleer ze tot samenwerking en geef ze eigen verantwoordelijkheid. "Door zelf voor verbeteringen te zorgen in plaats van de verantwoordelijkheid bij de overheid te leggen, krijgen mensen zelfvertrouwen en waardigheid."

Arputham werd een visionair genoemd die onzichtbare links tussen sloppenwijken en de rest van de stad blootlegde. "Er is oorlog tussen de stedelijke rijken en armen", zei hij in 2014 in The Guardian. "Ik probeer vrede tussen hen te sluiten. De hogere klassen zien sloppenwijkbewoners als luie, criminele elementen. Het tegendeel is waar. Wij verbruiken weinig middelen en zijn juist de menselijke hulpbron van de stad."

Schok

Als ongeschoolde kwam Arputham op zijn achttiende vanuit het zuiden van India naar Mumbai. Hij was geschokt dat hij in Janata Colony, een sloppenwijk van 70.000 inwoners, als veger op straat moest leven van een hongerloontje. Tot hij inzag dat aannemers zonder vergunningen werkten en hij zijn afvalverwerkingsbedrijfje Lift and Shift opzette. Van de winst begon hij een avondschooltje waar oudere kinderen de jongere onderwezen. Zij werden door muskieten gehinderd, een probleem veroorzaakt door de talrijke afvalhopen in de wijk. Arputham organiseerde een protestmars met drieduizend kinderen die elk een bundel afval dumpten voor het gemeentekantoor. Hij dreigde elke dag terug te komen. Het leidde tot een vuilnisophaaldienst. "Dat was de eerste keer dat ik de macht van de gemeenschap proefde."

Als een olievlek breidden zijn activiteiten zich uit en hij bleek een geboren leider en actievoerder. Toen zijn wijk dreigde te moeten wijken voor de behuizing van drieduizend werknemers van een atoomreactor, kwam hij met de slogan 'Geen uitzetting zonder oplossing'. Hij toog naar Delhi, waar hij achttien dagen in protest voor het parlement zat tot premier Indira Ghandi hem ontving. Ondanks een schriftelijke verzekering dat de wijk behouden zou blijven, werd die een jaar later ontruimd.

Arputham had met zijn geweldloze strijd de honderden sloppenwijken van Mumbai toen al verenigd. Met de aandacht voor de ontruiming van Janata Colony kreeg hij een nationale organisatie van de grond die opkomt voor de rechten van krot- en straatbewoners. Hij weerlegde het excuus van de overheid dat er geen land zou zijn om armen te huisvesten door aan te tonen hoe niet-gouvernementele gebieden kunnen worden gebruikt.

Toiletman

Mede dankzij de bouw van 22.000 toiletten in Mumbai kreeg hij zijn geuzennaam 'Toiletman'. De projecten die hij initieerde, waren vooral gericht op huisvesting en hygiëne. Geld en faciliteiten kwamen van sponsors en overheden of uit spaarprogramma's van bewoners. De uitvoering bleef in eigen handen met bedrijfjes zonder winstoogmerk.

Vrouwen speelden een cruciale rol in het succes van het netwerk. "Vrouwen zijn slimmer", meende Arputham. "Ze weten alles van iedereen in hun nederzetting en zijn natuurlijke communicators. Eenheid en kracht, dat is wat mijn vrouwen leren en onderwijzen."

Voor 'vrede en internationaal begrip kweken' kreeg Arputham in 2000 de Ramon Magsaysay Award, die in Azië wordt vergeleken met de Nobelprijs. Voor die laatste werd hij in 2014 genomineerd. Met zijn welzijnswerk heeft hij zijn naam voor velen waargemaakt: in tamil betekent Arputham fantastisch.

Jokin Arputham werd op 15 augustus 1947 geboren in Kolar Gold Fields en overleed op 13 oktober 2018 in Mumbai.

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Lees meer naschriften op trouw.nl/naschrift. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden