Toernooivoetbal kunst die slechts weinigen verstaan

Op het EK, dat morgen met Duitsland-Spanje wordt afgesloten, rendeerden kleine voetballers. De veronderstelde sterren waren niet vasthoudend genoeg en boden niet wat een toernooi vraagt.

Het is een klassieke finale, een confrontatie van twee gewortelde voetballanden, waarmee morgen in het Ernst Happel-stadion van Wenen Euro 2008 wordt afgesloten. Op voorhand prikkelt het verschil in de speelstijlen van Duitsland en Spanje de nieuwsgierigheid. Ook in een ander opzicht valt er goed mee te leven dat het EK – volgens de annalen grillig en onvoorspelbaar, méér in elk geval dat het grootschaliger wereldkampioenschap – wordt uitgeluid door twee vertegenwoordigers van de gevestigde orde.

Een toernooi kan charme ontlenen aan onvoorziene wendingen, maar een teveel daaraan kan het aanzien ook schaden. De roemloze aftocht van de Grieken al na de groepsfase van dit EK bood met terugwerkende kracht nog meer bedenkingen bij hun Europese titel van vier jaar geleden, die toen ook al een ongemakkelijk gevoel opleverde – de idee vooral dat de volwaardigheid van het voetbal er niet mee was gediend. Nu werd Rusland na de uitbarsting tegen Oranje her en der tot zo’n surprise in staat geacht, maar die illusie werd in de halve finale door de Spanjaarden wreed en bekwaam verstoord.

Coach Hiddink sprak daarna verstandige woorden. In deze fase, betoogde hij, geven doorgaans de kwaliteiten de doorslag van spelers en teams die weten wat toernooivoetbal vraagt – niet alleen op één goede dag, maar juíst een maand lang. Het was een les voor zijn in dit opzicht nog onervaren Russen, maar óók voor de Kroaten en voor Hiddinks landgenoten. Kroatië waande zich met zijn verzorgde Balkan-voetbal een kanshebber na zijn voorspoedige kwalificatiereeks en Oranje ging na bijna onwezenlijke openingszetten in zijn kansen geloven. Maar aan de eisen van een toernooi, adequaat reageren bijvoorbeeld als er iets anders dan de eigen specialiteit wordt gevraagd, konden ze al in een relatief vroeg stadium niet voldoen.

Duitsland mag één of twee slechte dagen hebben gehad, maar ze zijn waar ze willen zijn, stelde Hiddink klinisch vast. Volharding en onverstoorbaarheid loonden wéér in de halve finale tegen Turkije, waarin de Duitsers ondermaats speelden. Ondertussen verbleekten veronderstelde sterspelers die zich een dergelijke vasthoudendheid nog niet eigen hebben kunnen maken. Het mooiste voorbeeld daarvan was Arsjavin, de vaardige Rus over wie na zijn sterke optredens tegen Zweden en Nederland in gans Europa krantenkolommen vol werden geschreven.

Hiddink refereerde er fijntjes aan na de kansloze halve finale, waarin de toch weer te snel bejubelde aanvaller door de strijdvaardige Spaanse verdedigers was verzwolgen. „Top-top-top, werd er over hem geschreven”, zei Hiddink. „Maar er komen ook moeilijke momenten. Dat is goed voor hem. Hiervan kan hij leren, vooral dat er nog veel weerstand te overwinnen is.”

Dezelfde les kunnen de Nederlandse straatvoetballers Van der Vaart en Sneijder ter harte nemen, en de Kroaat Modric, die met karakteristieke overdrijving al als de ’Cruijff van de Balkan’ was aangekondigd. Ook de Portugees Ronaldo kon het toernooi uiteindelijk niet naar zijn hand zetten. Hij geldt als ’s werelds beste voetballer van dit moment.

Dat is een tamelijk onzinnige kwalificatie, omdat voetballers vanwege de uiteenlopende vereisten in verschillende linies moeilijk met elkaar vergeleken kunnen worden. Daarnaast heeft het EK onderstreept dat grote woorden vooraf maar beter kunnen worden vermeden.

Ter verdediging van Ronaldo, een gelauwerde clubvoetballer al op 23-jarige leeftijd, kan worden aangevoerd dat hij een zwaar seizoen bij Manchester United achter de rug had. Zoals vaak bij een eindtoernooi ná het clubseizoen eiste de vermoeidheid zijn tol, óók misschien bij de onteerde WK-finalisten Italië en Frankrijk. Het is ook daardoor moeilijk uitblinkers aan te wijzen, laat staan idolen. „Pele en Zidane zijn wereldsterren geworden omdat ze met hun landen wereldkampioen zijn geworden”, zei deze week Michel Platini, de Franse voorzitter van de Uefa, die zelf indertijd de ster was van het gewonnen EK van 1984. „Deze spelers weten dat ze met uitzonderlijke prestaties voor hun land werkelijk groot zijn geworden.”

In die uitspraken schuilt een interessant criterium: een eervolle status is pas te verdienen in het eindstadium, als ook de prijzen worden verdeeld. Aan Duitse zijde zou aanvoerder Ballack er morgen aanspraak op kunnen maken en misschien Schweinsteiger, de middenvelder die zijn ploeg in soms heikele fases al menige impuls verschafte. Maar meer tot de verbeelding spreken vooralsnog de Spaanse middenvelders met hun ragfijne combinatiespel. Xavi, Iniesta en Silva, allen klein van stuk, roepen herinneringen op aan de romantische jaren tachtig, waarin kleine spelers als Giresse en Tigana het Franse middenveld een verfijnd aanzien gaven.

Het beeld van dit EK is te divers om te kunnen spreken van onderscheidende ontwikkelingen. Maar als er dan toch een tendens moet worden benoemd, dan zou het de vaststelling kunnen zijn dat kleine voetballers in het fysiek danig geëvolueerde spel nog kunnen renderen. Terwijl de boodschap van het WK 2006 leek te zijn dat er vooral in de middenlinie nog slechts ruimte was voor spelers die kracht, lengte en techniek in zich verenigden, het type waarvoor de Duitser Ballack model kan staan.

In dat licht mag het nodige worden verwacht van de finale, als een botsing van speelstijlen. Al is de vraag of dat in de Alpenlanden nog zo zal worden beleefd. Zwitserland en Oostenrijk waren onberispelijke gastlanden, maar het gebrek aan voetbalbeleving kon niet worden gecamoufleerd. Foto’s van passanten die achteloos voorbijgaan aan reclameposters van het EK geven in de kranten de huidige stemming weer. Wie er morgen ook winnen, de Duitsers of de Spanjaarden, de rust zal snel weerkeren in Wenen – na een toernooi dat ook in sportief opzicht weinig sporen van belang zal nalaten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden