Toerist in tijden van ramadan

Gesloten restaurants, stroperig verkeer en lege toeristische trekpleisters. Vakantie vieren in Jordanië valt niet mee tijdens de ramadan. Reisleider Nienke Dijkstra is, net als sommige moslims die ze sprak, blij dat de vastenmaand voorbij is.

Schuchter duwt het Jordaanse meisje een chipje in mijn hand. "Voor de kameel", gebaart haar vriendinnetje naar het bultige dier dat hongerig mijn tafel afsnuffelt. De twee nemen het delen van eten tijdens het Suikerfeest wel heel ruim. Maar de kameel intrigeert ze. Ik krijg nog een chipje. "Kijk zo", demonstreer ik, terwijl ik de kameel hun zoutje vanaf mijn vlakke hand offreer. Gulzig slaat het dier zijn lippen rond het knabbeltje om het dan traag smakkend weg te werken. De meisjes kijken gebiologeerd. Nog één laatste chipje dan. Vrijgevig, zoals het gastvrije Jordaniërs betaamt.

In hun smetteloze, zuurstokroze jurkjes en glimmende lakschoentjes ziet het kleine duo er uit om door een ringetje te halen. Hun familie, vrolijk kwebbelend aan de naastgelegen tafel, oogt eveneens onberispelijk. Allen zitten uitgedost in spiksplinternieuwe feestoutfit in het piepkleine park in Aqaba. Vanwege zijn ligging aan de Rode Zee is dit een geliefde bestemming om te vieren dat ramadan voorbij is. En dat was afgelopen nacht goed te merken. Er leek namelijk geen eind te komen aan de stoet toeterende auto's, opzwepende Arabische popmuziek en luid joelende Jordaniërs. Hun vrolijke uitgelatenheid werkte aanstekelijk. Net als de feestvierders ben ik blij dat de vastenmaand voorbij is.

Als ik in de laatste week van de ramadan als gids met mijn drie Nederlandse gezinnen aankom in Amman, hoofdstad van Jordanië, belanden we in een heus gekkenhuis. Kriskras door elkaar rijdende automobilisten die zich ongedurig een weg door het stroperige verkeer proberen te banen. Veel sneller dan stapvoets gaat het niet. Na talloze keren vruchteloos en met gevaar voor eigen leven van rijbaan te zijn verwisseld, legt chauffeur Abdullah zich er maar bij neer. "Dit zijn de drukste dagen in Amman", zucht hij. "Iedereen is nu op pad om de laatste cadeautjes, nieuwe kleren en zoete lekkernijen in te slaan." Op de trottoirs sjokken mannen, vrouwen en gezinnen bepakt en bezakt in dikke drommen langs de winkels. "Wel twee derde van onze jaarsalarissen gaat op aan de ramadan", vertelt Abdullah. "Bijna elke avond zit het huis vol met gasten. Die schotelen we het beste eten voor. Dat is nu eenmaal gebruikelijk tijdens deze vastenmaand. En dan aan het eind ook nog cadeautjes plus nieuwe kleren voor alle gezinsleden. Echt een rib uit ons lijf."

We laten ons droppen bij de blauwe moskee, het enige voor niet-moslims opengestelde gebedshuis in Jordanië. Bij de djellaba-uitleen hullen we ons wat giechelig in Arabische jurken. Verspreid door de immense ruimte zitten gelovigen op het kleurrijke tapijt verzonken in gebed. Voorin verricht een groepje moslims zacht prevelend hun serie buigingen. Her en der liggen mannen te slapen. "Sommigen blijven tussen de vijf gebeden door in de moskee", vertelt een medewerker. "Zeker voor wie verder weg woont is dat prettiger en scheelt het reistijd. Bovendien is het hier lekker koel."

Niet eten en drinken is in de hete zomermaanden een zware opgave. De twaalfjarige dochter van mijn Jordaanse vriend Ali Helalat doet dit jaar voor het eerst mee. "En dan gelijk de hele maand vasten, echt ongelooflijk", zegt de trotse vader. "Normaal doen kinderen van haar leeftijd een paar dagen, hooguit een week mee. Maar zij moest en zou gelijk voor het volle pond deelnemen." Al is het soms afzien, menig moslim zou de heilige vastenmaand niet willen missen. "Het is de mooiste maand van het jaar", zegt Ali zonder aarzelen. "Tijd om te bezinnen, de Koran te lezen en de moskee te bezoeken. Elke avond samen eten met familie en vrienden."

Behalve niet eten en drinken mag je tijdens de ramadan ook niet roken. Dat is in dit land voor velen pittig. Naast niets innemen, is de heilige maand ook bedoeld om de geest te zuiveren. Daarom dient men afleiding van radio, tv en internet te mijden en spaarzaam te zijn met woorden. Kwaad spreken, roddelen en verwensingen uitspreken zijn in deze periode al helemaal uit den boze. In de dagelijkse praktijk blijkt dit nobele streven niet altijd te volbrengen. Vooral in het verkeer, waar het gedrag naarmate de vastenmaand vordert met de dag onvoorspelbaarder wordt, flapt menig gelovige er wel eens een krachtterm uit. Om het vasten vol te houden, is het noodzakelijk kalmer aan te doen. Waar mogelijk zijn werktijden aangepast en wie het zich kan permitteren, werkt deze maand helemaal niet. Met moeite weet ik voor mijn groep een avondmaal bij een lokaal eettentje te reserveren. "Zorg dat jullie hier niet later dan 19.00 uur zijn", drukt de eigenaar me op het hart. "Vanaf 19.24 uur is het namelijk afgeladen vanwege iftar." Dat is het ramadanontbijt na zonsondergang. Kwart over zeven loods ik mijn gezelschap binnen. Bij het buffet staat al een tientallen meters-lange sliert te wachten. Ik kan nog net voor iftar bestellen. Linzensoep, humus, bonen, kip met rijst, salade, brood en yoghurt als toetje. "Je zou hier toch om zeven uur zijn?", bromt de eigenaar. "Sorry", mompel ik schuldbewust en schuif opzij voor de iftar-gangers.

De volgende ochtend rijden we vroeg naar Jerash. We blijken de enigen die deze voormalige Romeinse stad bezoeken. Een lege arena, een maagdelijke tempel van Ariadne, vanaf een heuvel vrij zicht op het forum en de zuilen langs de hoofdstraat. De verlatenheid geeft de normaal gesproken

druk bezochte site een magische uitstraling. Terwijl een lokale gids mijn groep rondleidt, kuier ik op mijn gemak naar de uitgang. De meeste souvenirverkopers hangen er lusteloos bij. "Ahlan wa sahlan", welkom, roept mijn vaste koffieman. "Koffie?" "Nee, hoeft niet, het is toch ramadan?", zeg ik. Hij trekt zich niks van mijn weigering aan en zet koffie voor m'n neus. "Voel je niet schuldig, ik neem zelf ook. Ik vast niet. Dat is gewoon niet te doen als ik hele dagen werk." Als ik wat bezwaard van de koffie nip, oppert hij: "Sigaretje erbij?" Ik lach. "Dat kan toch niet in het openbaar?" "Kom", gebaart hij. Ik laat me meetronen naar achteren. Grinnikend trekt mijn gastheer het doek van een tentje opzij. Het staat er blauw van de rook. Ik ontwaar twee mannen in djellaba die me ietwat betrapt aankijken. "Salaam aleikum." Ze beantwoorden mijn groet met: "Aleikum salaam." Het blijken gidsen die het vasten ook aan zich voorbij laten gaan. Voor wie ziek is, moet reizen of zwaar werk verricht, is dat toegestaan.

Gestaag zak ik een dag later met mijn groep af naar zuidelijk Jordanië. Het anders zo levendige stadje Madaba en de Neboberg liggen er ditmaal verlaten bij. Overdag ligt het publieke leven bijna helemaal plat. Pas 's avonds rond een uur of tien uur gaan de luiken open en barst het los. Het is dan tot in de late uurtjes een en al bedrijvigheid. Om gedoe met gesloten restaurants te omzeilen, kopen we lunchpakketten. Via kruisvaarderskasteel Shobak en Little Petra rijden we na een lange reisdag Wadi Musa binnen. Aan de rand van dit plaatsje ligt Petra, de befaamde uit rode rotsen gehouwen hoofdstad van de Nabateeërs.

Dan breekt de laatste dag van de ramadan aan. Of toch niet? Begin en eind van de vastenmaand zijn vooraf nooit helemaal zeker. Pas als de volle maan zich op de aangegeven data laat zien, is de heilige maand echt begonnen of afgelopen. Als de zon in Wadi Rum, een van 's werelds mooiste zandbakken, achter de horizon zakt, barst blij gejuich los. Onze jeepchauffeurs, die in hun gewone doen bijna niet in beweging zijn te krijgen, springen nu enthousiast als jonge honden door het mulle zand. In volle vaart klauteren ze naar de top van een zandduin om dan hoog in de lucht springend kunstige capriolen uit te halen. "Eid mubarak!" Gelukkig Suikerfeest! Vrolijk tuffen we naar ons tentenkamp, dat idyllisch aan de voet van een zandduin en in de schoot van een reusachtige rots ligt. Na een nacht in ons romantische bedoeïenenkamp verkassen we naar het riante Hilton-hotel in Aqaba. In het kruidenwinkeltje waar ik zaatar, mijn favoriete kruidenmengsel insla, kan ik de speciaal voor mij gezette romantic coffee van de sympathieke eigenaar natuurlijk niet afslaan. Ik kuier daarna nog een keer langs het afgeladen strand. Tussen de talloze tentjes spelen kinderen rond keuvelende families, lurken jongeren gemoedelijk aan de waterpijp, ligt her en der nog een stuk lam op de barbecue te smeulen, terwijl verschillende soorten muziek elkaar in volume beconcurreren. Ik laat het Suikerfeestgedruis achter me om op zoek te gaan naar vriend en vrijdenker Ahmad Mallas. Die lapt vaak veel islamitische regels aan zijn laars. "Deze ramadan heb ik geen druppel alcohol gedronken", vertelt hij trots, terwijl we ons op het balkon van zijn atelier installeren. Tijd om de schade in te halen. Grinnikend proosten we op zijn alcoholvrije maand, op het Suikerfeest, op ons weerzien, op de vriendschap, op het leven tot de fles raki leeg is en we aangeschoten afscheid nemen.

Op reis in Jordanië

Voor zo'n 600 à 700 euro vliegt u al naar Amman. In de zomermaanden kan het in Jordanië flink heet zijn, maar in het voor- en najaar is de temperatuur met zo'n 25 graden aangenaam. Afreizen naar grensgebieden met Syrië en Irak wordt strikt afgeraden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden