Toerist in eigen stad

Hoe verrassend kan het zijn om eens als toerist rond te lopen in je eigen stad? Zeker als het Leiden is, met zoveel schatten.

Leiden viert op 20 september de Nacht van Kunst en Kennis. In die 'nacht' (19.30-02.00 uur) wordt kennis op een kunstige manier verwoord, verbeeld en verklankt. De musea zijn open en onder meer Christine Mummery (mini-hart), Vincent Icke (sterrenkundige), Menno Schilthuizen (evolutiebioloog) en Joris Dik (materiaaltechnisch kunstonderzoeker) geven lezingen. Op straat en in de deelnemende musea en instellingen is er dans, muziek en toneel met onder anderen Spinvis, Case Mayfield en Happy Camper. Bezoekers kunnen 3D-chocolade maken, naar sterren kijken en psychologische experimenten doen.

Het hele programma en meer informatie is te vinden op www.nachtvankunstenkennis.nl

Leiden noemt zich, los van de nacht, sowieso graag 'stad van ontdekkingen'. Zo bracht de universiteit in de 20ste eeuw vier Nobelprijswinnaars voort (Zeeman, Lorentz, Kamerlingh Onnes en Einthoven). Het grensverleggende onderzoek in het Leids Universitair Medisch Centrum (zie verhaal) maakt dat het bij de internationale top hoort. Om het voor (bio)medische bedrijven aantrekkelijk te maken en om de uitwisseling tussen bedrijven en wetenschappers makkelijker te maken, is het Leids Bio Science Park ingericht, waar zich inmiddels 60 gespecialiseerde biotechbedrijven en -instellingen bevinden. Een van die bedrijven, Crucell, werkt momenteel aan de ontwikkeling van een vaccin tegen het ebolavirus.

Leiden. Ik ben er thuis, ik voel me er veilig en wil er nooit meer weg. De straten ogen vertrouwd, de weg bekend en dan is er toch opeens die verrassing. Leiden blijkt 'Stad van kunst en kennis', basis van topwetenschap. Knappe koppen en kunstenaars te over, maar wat weet ik eigenlijk van hen? Hoog tijd voor een bezoek aan mijn eigen stad. Het is immers bijna 20 september: 'Nacht van Kunst & Kennis', een nacht waarin 'breinstad Leiden' met woord en kunst inzichtelijk wordt gemaak.

De vraag is even waar te beginnen. Kunst is nog wel te begrijpen, maar waar vind je kennis? En dan, zelfs voor die kunst is het nog even peinzen. Leiden mag dan gezegend zijn met vermoedelijk de hoogste museumdichtheid van ons land, dat betekent niet dat kunst echt oververtegenwoordigd is. Alleen de Lakenhal kun je een kunstmuseum noemen. Een echt kunstmuseum en echt Leids. Gevestigd in een pand waar in de zeventiende eeuw de lakenhandel nog floreerde en domicilie van een aantal werken van Rembrandt, de trots van Leiden.

Ik drentel in museumtempo door de zalen, bekijk vereeuwigde regenten en beland voor 'De brillenverkoper', een - zoals het bordje vermeldt - van de vroegste werken van Rembrandt. Er schuift een vrouw langszij, ik wijs en meld wijsneuzig 'de eerste Rembrandt' en val - o, welk toeval - ongelooflijk door de mand. De vrouw blijkt Minke Schat, hoofd Publiek van Museum De Lakenhal en een van de drijvende krachten achter de Nacht van Kunst & Kennis. "Je hebt gelijk hoor", zegt ze glimlachend, "maar aan zo'n simpele vermelding op zo'n bordje is wel het nodige echtheids- en herkomstonderzoek voorafgegaan. Zeker bij twijfelgevallen halen wetenschappers echt alles uit de kast." Schat verhaalt van het schilderij 'De kunstenaar aan zijn ezel' dat in augustus in bruikleen was van The Leiden Collection New York en waarvan onduidelijk was of het aan Gerrit Dou of diens meester Rembrandt toegeschreven moest worden. "Dendrologisch onderzoek van het hout van de lijsten, onderzoek naar de samenstelling van de verf én kunsthistorisch onderzoek kunnen in zo'n geval uitsluitsel geven."

Ook Museum Boerhaave waar we even later belanden, blijkt een bijna vanzelfsprekende combinatie van kennis en kunst. De anatomische modellen, met gekleurde was ingespoten om ze levensecht te doen lijken, zijn gruwelijk en schitterend ineen, net als het instrument dat hoofdpijn moet verlichten door een gat in de schedel te maken. Inmiddels is de medische kennis gelukkig verder - aspirine verving het gat - "en niet in het minst dankzij Leiden", merkt Schat op. De stad is door de eeuwen heen toonaangevend geweest op het gebied van de medische wetenschap. De eerste niertransplantatie werd in Leiden verricht en tal van medicijnen zijn en worden juist in deze stad ontwikkeld. "We behoren tot de top van de wereld. Neem het onderzoek aan het Leids Universitair Medisch Centrum van Christine Mummery, een ontwikkelingsbiologe. Zij werkt aan het kweken van een mini-mensenhart ter vervanging van de muis als testdier voor medicijnen.¿

Niet gespeend van, overigens volkomen misplaatste, trots vervolg ik mijn hernieuwde kennismaking met de stad die ik als de mijne beschouw, zoekend naar kunst en kennis. De schouwburg waar ik elke winter opnieuw geniet van podiumkunsten blijkt de oudste van ons land en opvallend mooi gehuisvest, ontdek ik, nu ik eindelijk eens geen haast heb maar drentel en dreutel gelijk een toerist. Het hoofd gaat in de nek en ik onderzoek gevel na gevel. Ik lees de muurgedichten waarmee Leiden pronkt, maar waarvoor ik nooit eerder de tijd voor heb genomen en verbaas me over uit het lood staande panden. Op het Rapenburg is een groepje studenten aan het voetballen en stappen twee Amerikanen net het Von Sieboldhuis binnen om Japanse kunst te bekijken. Even twijfel ik of ik hen zal volgen, maar de inmiddels verschenen zon doet de hortus een stukje verderop winnen. Daar zouden ook kennis en kunst aanwezig moeten zijn.

De schoonheid is gauw ontdekt in oude bomen, bloemen en tuinontwerp, maar wetenschappelijk oogt de tuin dunnetjes. Wat valt er behalve de naamgeving aan planten nou te ontdekken? Veel, heel veel, zo toont de gereconstrueerde Clusiustuin. Carolus Clusius was eind zestiende eeuw 'baas van de hortus'. Hij bracht de tulp en de aardappel naar ons land, maar was ook zeer geïnteresseerd in medicinale planten als dig-italis, sint-janskruid, valeriaan en smeerwortel en legde daarmee misschien wel de basis voor het huidige Leids medicijnenonderzoek. Kennis als perpetuum mobile dus.

Weer 'buiten' zie ik net een groep feestelijk uitgedoste mensen voorzien van dikke bossen bloemen arriveren bij het Academiegebouw. Ik zou best ongemerkt met hen mee naar binnen willen lopen - en desnoods een voor mij onbegrijpelijke verhandeling willen aanhoren - alleen om het 'Hora est' te horen weerklinken, dat bijzondere moment waarop een promovendus begint met de verdediging van zijn proefschrift.

Nog even langs de opgeknapte Sterrewacht voor belangwekkend onderzoek naar zwarte gaten, dipjes in de lichtproductie van sterren en andere onbegrijpelijkheden, om uiteindelijk te belanden op een terras aan het water. "Do you know anything about this city? Is there something we should see?", vragen twee niet direct voorbereide toeristen en ik ben helemaal blij. "Oh yes", zeg ik. "We are famous for our art and especially for our life science." Kom maar mee, denk ik bij mezelf, dan leid ik jullie wel rond in mijn mooie, speciale stad.

Kunst & Kennis

Lezingen, dans, toneel

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden