Toenemende zorgen bij economen over voortbestaan euro

De Effectenbeurs van Madrid. Beeld afp
De Effectenbeurs van Madrid.Beeld afp

Het kan enkele maanden duren, misschien een paar weken, maar het kan ook over een paar dagen misgaan. Dan vindt een financiële catastrofe plaats in de eurozone. Met nauwelijks verholen ergernis houdt Willem Buiter, hoofdeconoom van de Amerikaanse bank Citigroup, Europa voor dat het móet handelen. En wel nu.

Esther Bijlo

Buiter, Brits econoom van Nederlandse afkomst, gaf donderdag een opmerkelijk boos getoonzet interview aan het financiële persbureau Bloomberg. Bezuinigingsprogramma's, regeringswisselingen: het zal nu niet meer helpen. Kijk maar naar Italië. Monti zat nog niet op zijn stoel als vervanger van Berlusconi of de rente op Italiaanse obligaties ging omhoog, in plaats van omlaag, zoals verwacht werd. Ook de maatregelen die de muntunie heeft afgekondigd om elkaars begroting strenger te beoordelen zijn in zijn ogen krachteloos, goed voor de volgende crisis.

Kern van de muntunie
Zijn uitlatingen staan voor de toenemende zorgen en paniek over het voortbestaan van de euro. Afgelopen week bereikte de angst een nieuw hoogtepunt, nadat obligatierentes van Italië, Spanje en Frankrijk omhoog waren geschoten. Zelfs veilig geachte landen als Nederland en Oostenrijk zagen de rente op staatspapier stijgen. Dat wijst erop dat beleggers niet langer alleen de probleemlanden wantrouwen, maar de kern van de muntunie gaan aanvreten.

De tijd raakt snel op om daar iets tegen te doen, stelt Buiter, die eerder de Nederlandse Tweede Kamer adviseerde en een topfunctie bij de Bank of England had. Er dreigen faillissementen van landen als Italië en Spanje. Dat is volkomen onnodig en zal bovendien tot een financiële ramp voor heel Europa en de VS leiden.

Er zijn volgens de econoom slechts twee wapens voorhanden die nog wel het tij kunnen keren. De eerste is het noodfonds EFSF vullen met 3000 miljard euro. Dat zal om politieke redenen niet gebeuren, constateert Buiter. Het tweede geschut komt van de ECB. Die moet, en kan, zoveel Italiaanse obligaties opkopen, dat de rente naar een aanvaardbaar niveau zakt.

Rentepaniek
Ook bij de Nederlandse hoogleraar economie Bas Jacobs groeit de wanhoop over het gebrek aan actie om de eurocrisis te keren. De huidige 7 procent die Italië nu voor staatsleningen moet betalen, is onhoudbaar en leidt tot een fatale spiraal van schulden en tekorten, rekent hij voor. Noord-Europa, met Duitsland voorop en Nederland in het kielzog, doet het voorkomen alsof die 7 procent die het land nu moet betalen een logische 'straf' is voor de hoge staatsschuld. Als het land nu z'n zaakjes op orde brengt, komt het weer goed, is de boodschap.

Jacobs is 'die moraliserende teksten' helemaal zat, schrijft hij geërgerd op zijn weblog. Het ontkent namelijk de fundamentele oorzaak van de rentepaniek: er is geen 'laatste redder' in de muntunie, een 'lender of last resort'. De Europese Centrale Bank is dat niet en mag dat van Duitsland en Nederland ook niet zijn.
Zo'n vangnet hebben de financiële markten nu wel nodig om weer met vertrouwen in Italiaanse en Spaanse staatsobligaties te beleggen. Dan zullen die rentes zakken en kunnen Italië en Spanje zelf weer met economische hervormingen uit de problemen komen. De omgekeerde weg, eerst hervormen en andere leiders, werkt niet meer omdat het wantrouwen in de muntunie te groot is geworden.

Daarom ook stegen afgelopen week zelfs de obligatierentes van veilig geachte landen als Nederland en Oostenrijk, denken veel analisten en economen samen met Buiter en Jacobs. "We zijn de Rubicon overgestoken", stelden strategen van banken in de Financial Times. Ofwel: de markten beginnen al rekening te houden met de ondergang van de muntunie.

Temidden van deze paniek doet Nederland er goed aan iets minder met het vingertje naar Zuid-Europa te wijzen, vindt Jacobs. "Ook Nederland, met zijn uit de klauwen gegroeide hypotheekschuld en een bankensector van meer dan vier keer het bruto binnenlands product, kan in no-time door de obligatiemarkten naar de afgrond worden gedreven, wederom door het ontbreken van de 'lender of last resort'."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden