Toen van huis weglopen nog romantisch was

Still uit de filmBeeld Les Valseuses

Terwijl ik voor de avondmaaltijd de uien snijd, spits ik plotseling mijn oren. Ik mag onder het koken graag popmuziek afspelen, meestal uit de gouden tijd van mijn eigen tienerjaren.

Op de achtergrond hoor ik The Beatles: Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band. Het zal de tekstschrijver Paul McCartney zijn die zingt: She's leaving home after living alone for so many years. En de rest van de band valt in: Bye, bye.


Net diezelfde dag is het dertienjarige meisje Lisa teruggevonden, na een paar dagen vermist te zijn geweest. Een man die met haar verdwijning iets te maken kan hebben gehad is opgepakt, maar verder is de toedracht nog onduidelijk. Opluchting is er wel, niet alleen bij de ouders maar ook bij wie de zaak via de media gevolgd hebben. En op de achtergrond hoor ik intussen het pesterige bye, bye van de Beatles.

De bandleden zullen waarschijnlijk geen dertienjarig meisje voor ogen hebben gehad toen ze dit in 1967 zongen. Maar veel meer dan twee, drie, hoogstens vier jaar ouder lijkt ze in het liedje niet te zijn. Zeg maar de leeftijd van Kimberly uit de Valkenburgse zedenzaak. De sinistere bijklank daarvan valt ook in Leaving home al een beetje te horen: 'Friday morning at nine o'clock she is far away / Waiting to keep the appointment she made / Meeting a man from the motor trade.'

Maar ook dat lijkt in 1967 helemaal niet waarschuwend of afschrikwekkend bedoeld te zijn. Het liedje ademt eerder opluchting over nieuw-verworven vrijheid. De familie was een haard van repressie, weglopen een vorm van ontsnapping. Tegenover de ouderlijke en kleinburgerlijke hypocrisie ('We gave her everything money could buy') staat de ware vreugde van het nieuwe, ongebonden leven: 'Fun is the one thing that money can't buy'. Het refrein wrijft dat de achterblijvende ouders nog eens ironisch in: 'She's leaving home bye bye.'

Wreed triomfalisme
Een halve eeuw later is dat wrede triomfalisme bijna ondenkbaar geworden. Misschien omdat het gezinsleven voor pubers intussen een stuk permissiever is geworden - al moet je je niet verkijken op de nieuwe taboes die voor de oude in de plaats gekomen zijn. Seks op jonge leeftijd staat al snel in de geur van pedofilie, meer dan vóór de wilde jaren zestig. En jeugdige vrijbuiterij, onttrokken aan ouderlijke controle, is dankzij het mobieltje en de sociale media vrijwel onmogelijk geworden. Komt het toch zo ver, dan slaat de paniek toe en worden alarmcentrales gemobiliseerd.

Het dédain waarmee de goedbedoelde ouderlijke inspanningen en opofferingen in die tijd werden weggezet ('We never thought of ourselves') lijkt helemaal verdwenen. Vaag herinner ik me dat ik het ook indertijd al enigszins pijnlijk vond. Maar dat gevoel werd gemakkelijk weggedrukt door de verplichte minachting voor alles wat behoorde tot het 'klootjesvolk' - waarvan ouders uiteraard de eerste vertegenwoordigers waren.

Dat heeft lang aangehouden. Zeven jaar na Leaving home zie je het opnieuw terug in de film Les valseuses ('De linkmichels') van Bertrand Blier, waarin Isabelle Huppert een van haar eerste rolletjes speelde. Ze deed dat naast Gérard Depardieu, met wie ze zojuist de nostalgische nieuwe film Valley of Love heeft gemaakt. Hij was toen al een grote ster; zij verschijnt pas aan het einde van de film, als de zestienjarige Jacqueline die er voor de ogen van haar ouders vandoorgaat met de twee 'linkmichels' Depardieu en Patrick Dewaere en prompt door hen ontmaagd wordt.

Kleingeestige grijze muizen
Geheel naar de mores van die tijd zijn de ouders kleingeestige grijze muizen, even laf als bereid tot risicoloos 'pedagogisch' geweld. Het zijn ridicule karikaturen die het alleen maar verdienen genadeloos in hun minder dan middelmatigheid te worden ontmaskerd. Wanneer Jacqueline in de volgende scène opbiecht als zestienjarige nog maagd te zijn, is de ontsteltenis bij haar nieuwe vrienden groot: 'Oh là là, c'est pas vrai. Ma pauvre petite chérie!' In de bioscoopzaal werd de kijker geacht hetzelfde te vinden.

Dat is allemaal nog niet zo heel lang geleden. En toch komt onwillekeurig de magistrale openingszin van L.P. Hartley's roman The Go-Between in herinnering: 'Het verleden is een vreemd land. Ze doen de dingen daar anders.'

Wat ooit vanzelfsprekend progressief was, blijkt een halve eeuw later een verfoeilijke droom te zijn geworden uit een onbegrijpelijk geworden tijd. We zijn haar ongemerkt ontwend geraakt - tot even vanzelfsprekende verontwaardiging ervoor in de plaats kwam. Af en toe bezoekt ze ons nog, vanuit dat verre voorland. Onder het snijden van een ui, misschien: van de weeromstuit mijn eigen jaren-zestig madeleine.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden