Interview

‘Toen ik de foto van de tankman maakte, dacht ik niet: dit is een iconisch beeld’

De 'tankman’ op het Plein van de Hemelse Vrede in Peking, op 5 juni 1989. Beeld Stuart Franklin / Magnum

Precies dertig jaar geleden, op 4 juni 1989, werd op het Tiananmenplein of Plein van de Hemelse Vrede in Peking de massale demonstratie voor politieke hervormingen bloedig neergeslagen. Een dag later ging een anonieme man met twee boodschappentassen voor een tank staan die het plein wilde verlaten. Vijf fotografen vereeuwigden het beeld. Een van hen is Stuart Franklin.

De hele scène duurde enkele minuten. Van de man is later niets meer vernomen. De Brit Stuart Franklin (63), aangesloten bij het fameuze fotopersbureau Magnum, vertelt vanuit een rumoerig café in Londen over de dag dat hij de man zag.

Hoe kwam u in 1989 op het Tiananmenplein terecht?

“Ik werd door Magnum gestuurd in de loop van mei, in opdracht van ­Time. De sfeer op Tiananmen was in het begin positief, optimistisch. Het was prettig, het leek een beetje op Woodstock. Ik had een fiets, maar geen tolk. Veel mensen kwamen vanzelf naar me toe en vooral de studenten spraken wel Engels.

“Ik werd uitgenodigd om allerlei plaatsen te komen bekijken, bijvoorbeeld waar posters gedrukt werden. Maar de stemming werd slechter, vooral na 30 mei, toen de noodtoestand werd afgekondigd en de militairen kwamen. Toch probeerden de demonstranten vol te houden, zo lang het kon.”

Wat gebeurde er op 5 juni, de dag nadat het leger de opstand de kop in drukte?

“In de ochtend hoorden we schoten. We zaten vast in het Beijing Hotel, waar alle fotografen waren, en vroegen ons af wanneer de deur ingeslagen zou worden. En toen zag ik die man daar staan, voor de tanks. Wit shirt, zwarte broek en twee tassen in zijn handen. Ik concentreerde me om vast te leggen wat er gebeurde.

“Ik heb een hele serie foto’s gemaakt: hoe de tanks kwamen aanrijden, hoe hij ervoor ging staan en hoe veiligheidsmensen hem wegvoerden. Ik gebruikte verschillende camera’s, een Leica en een Canon of een Nikon, ik weet het niet zeker meer. En ik leende een telelens van Charlie Cole, een fotograaf die bij mij op het balkon was.

“Daarna wilde ik het hotel uit om te kijken wat er op het plein gebeurde maar daar kon ik niet meer heen. Toen ben ik naar de ziekenhuizen gegaan waar de gewonden werden binnengebracht. Die beelden maakten op dat moment veel meer indruk op mij.”

Zag u direct dat de foto van die man voor de tanks een iconisch beeld was?

“Nee, de tankman leek me op dat moment niet zo belangrijk. Het was zo ver weg, er gebeurde niet veel. Het zag er een beetje afstandelijk uit. Op dat moment dacht ik niet: dit is een iconisch beeld. T. D. Allman, een journalist van Vanity Fair die er ook was, zei dat wel, maar dat namen we niet serieus.

“Het begon pas tot me door te dringen toen ze de volgende dag bij Magnum in Parijs vroegen: heb je de tankman? Hoezo, vroeg ik. Iedereen heeft het erover, was het antwoord. O, zei ik. Dat het een iconisch beeld was, zag ik later in Time en Life, tijdschriften die mijn foto op een spread afdrukten. Mijn foto stond niet op de wires, dus verscheen de volgende dag ook niet in de kranten.” 

Wat deed u na die dag in Peking?

“Ik ging naar Chengdu, waar ook protesten waren geweest, en had daarna alleen zorgen over de vraag hoe ik het land uit moest komen met al mijn spullen. Dat lukte uiteindelijk via Hongkong. Die films die ik in Peking had geschoten had ik eerder al meegegeven aan een studente, een Française die later voor Antenne 2 ging werken. Zij heeft de films meegenomen naar Parijs. Ja, dat was een risico, ze had gefouilleerd kunnen worden. Maar het was op dat moment de enige manier die ik zag om ze het land uit te krijgen.”

Bent u later nog teruggeweest, en hoe was dat?

“Ja, sindsdien ben ik nog vaak in China geweest om te fotograferen, ook op het Tiananmenplein. Het blijft een trieste plaats, maar je moet ook weer verder.”

Lees ook:

‘Er zijn twee China’s: een boven de grond, het andere is een ondergrondse vuilnisbelt’

De beweging van 1989 staat bekend als studentenopstand voor politieke vrijheid. Maar het protest was veel breder. Schrijver Liao Yiwu vestigt de aandacht op de gewone man die de hardste klappen van de overheid opving.

Woede om ‘schandalig zware’ straf voor Chinese mensenrechtenadvocaat

Jaren na zijn arrestatie en verdwijning is advocaat Wang Quangzhang maandag veroordeeld tot 4,5 jaar cel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden