'Toen hier . . .', expositie over hongerwinter en bevrijding in Amsterdam

Tot en met 3 september, maandag tot en met vrijdag van 10.00 tot 17.00 uur en zaterdag en zondag van 11.00 tot 17.00 uur.

De expositie schetst de chaos en verbijstering van een stad in oorlogstijd. Maar ook de creativiteit, de humor en de overlevingsdrang van de enkeling.

De ontwerpers, Jeroen de Vries en Annemarie de Wildt, hebben de expositie in twee delen gesplitst. Het eerste deel, buiten op de binnenplaats van het museum, geeft het openbare leven in bezet en bevrijd Nederland weer. Een foto met een bijna onschuldig lachende Duitse soldaat zomaar ergens op straat hangt aan een groot ijzeren frame. Daartegenover ligt een dode man uitgestrekt op straat. Een knoop van zijn jas ontbreekt.

Naast de grote zwart-wit foto's die aan constructies zijn opgehangen, zijn er op het plein stadskaarten te zien waarop - soms gruwelijke - feiten schematisch worden weergegeven: de hoofdkwartieren van de bezetters, de terreuracties waarbij soms tientallen burgers tegelijk tegen de muur werden gezet, de afbraak van buurten voor brandstof, locaties van centrale keukens en kil in puntjes weergegeven, het aantal joden dat in mei 1941 nog in Amsterdam woonde.

In een rond paviljoen wordt met foto's en dia's een beeld gegeven van de drie machten in de stad: de bezetter, de gemeente en het verzet. Veel foto's hebben iets verbijsterends. Zowel het beeld van de kleine Duitse soldaat, hooguit vijftien jaar, die met een opgerold matje in Amsterdam arriveert, als de kinderen en bejaarden die in het afval wroeten.

De expositie geeft in een aparte ruimte een indruk van de ontberingen die de Amsterdammers in de hongerwinter doormaakten. 'Het Snotneusje', een vrolijk roze draaiorgel, valt bijna uit de toon. Achter dit orgel zochten tientallen mensen op 7 mei 1945 op De Dam dekking toen achtergebleven Duitsers vanuit de Grote Club het vuur openden.

Het tweede deel - binnen - geeft een beeld van het persoonlijke aspect van hongerwinter en bevrijding. In een 'straat' kan de bezoeker naar binnen gluren bij Amsterdammers in oorlogstijd.

De bewoners van de straat vormen een gemêleerd gezelschap. Een schooljongen van veertien jaar die tuk was op speldjes verzamelen en machinist Cornelis Verhoeven die iedere avond op zijn fiets klom om met een dynamo een nikkelijzeraccu op te laden. Een verpleegster, een fotografe, een jeugdstorm-opperkompaan, een beeldend kunstenaar, allen zijn ze op eigen wijze bij de oorlog betrokken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden