Toen het nog mocht was het middel minder gevaarlijk

Van narcosemiddel tot partydrug: de ontspannende en ontremmende werking van gammahydroxybutyrate (ghb) heeft het tot een populair middel in het uitgaansleven gemaakt. De dosering luistert echter nauw, en de combinatie met alcohol kan gevaarlijk zijn. Dit jaar overleden in Nederland minstens drie gebruikers.

'Ghb is géén nieuwe xtc', zegt August de Loor van het Adviesbureau Drugs en expert op het gebied van synthetische drugs gedecideerd. ,,Het middel is de laatste jaren wel populairder geworden, maar de vaste gebruikersgroep blijft klein. Dat komt vooral doordat de dosering van het spul zo nauw luistert. Als mensen heel suf worden, zich katerig voelen of zelfs 'out' gaan, wordt er vanzelf antireclame gemaakt. Zo rekent het circuit zelf af met ghb.''

Ton Nabben, drugsonderzoeker voor het Criminologisch Instituut Bonger, deelt het optimisme van De Loor niet. ,,Wij zien toch een trend, waarbij ghb in steeds meer verschillende uitgaansgroepen opduikt. Ook verspreidt het gebruik zich van de Randstad naar de rest van het land. Het is zeker geen obscuur middel. Je ziet domweg dat er grote nieuwsgierigheid naar is.''

Bezorgdheid over de productie van ghb wordt door experts wél gedeeld. Tot 1996 was het middel verkrijgbaar in smartshops. Tijdens koninginnedag van dat jaar besloot een Amsterdamse smartshop-eigenaar echter ampullen op straat te verkopen aan dronken voorbijgangers. Dat kon niet goed gaan: zes mensen belandden in het ziekenhuis en ghb werd uit de vrije verkoop gehaald. Hans van den Hurk, eigenaar van meerdere smartshops, betreurt die stap. ,,Wij kochten ghb destijds in via het reguliere circuit bij Amerikaanse groothandels. Doseringen waren gestandaardiseerd en goed gecontroleerd. Nu is er zwarte handel ontstaan. De controle is weg. Het spul wordt zo ook interessant voor het criminele circuit: het is goedkoop en eenvoudig te maken en er is veel geld mee te verdienen.''

Arend Steenhouwer, specialist verdovende middelen bij het politiekorps Rotterdam-Rijnmond, staat, staat evenals veel van zijn collega's, niet te springen om iets over de partydrug te vertellen. ,,Aandacht maakt ghb alleen maar aantrekkelijker om te proberen.'' De politieman vermoedt dat ghb nooit zal kunnen wedijveren met de populariteit van xtc. ,,Ik vertrouw op het gezond verstand van de gebruiker. Ik kan me voorstellen dat dit goedje interessant is om een keer te proberen. Maar het smaakt smerig en de effecten zijn niet te controleren, juist omdat het spul moeilijk te doseren is. Goede voorlichting over gebruik voorkomt al een hoop ongelukken.''

August de Loor stelt de politie deels gerust. Hij is niet zo bang dat ghb in handen valt van criminele drugsbendes. ,,Je ziet dat het níet van de smartshop in het illegale circuit is gekomen, maar juist in de huis-tuin-en-keukenhoek. Met legale grondstoffen die je via internet koopt, kunnen mensen ghb makkelijk zelf maken. De georganiseerde misdaad moet het hebben van een monopoliepositie. Maar het resultaat voor de gebruiker is hetzelfde: het product is er niet veiliger op geworden.''

Als ghb op de harddrugslijst komt, wordt het ook moelijker goede voorlichting te geven. Peter Cohen van het Centrum voor Drugsonderzoek vergelijkt drugsgebruik met skiën: ,,Dat zijn allebei gevaarlijke hobby's waar je mensen moeilijk van kunt weerhouden.'' Maar waar een beginnende skiër weet dat hij beter geen zwarte afdaling kan proberen, daar ontbeert een drugsgebruiker een handleiding om te zien of hij verantwoord bezig is.'' Cohen: ,,Bij drugs worden mensen ervan weerhouden om kennis te nemen van de risico's die ze nemen. Ik zie dat nu ook bij ghb. Toen het verkocht werd via smartshops was het mogelijk om goede voorlichting te geven, bijvoorbeeld via bijsluiters. Sinds de verkoop via internet verloopt, zie je dat het moeilijker is om mensen goed te informeren. En daar komen ongelukken van.''

De Tilburgse politie moest onlangs een 18-jarige jongen die een flesje ghb bij zich had laten gaan, nadat hij verklaarde dat de drug uitsluitend voor eigen gebruik was bestemd. CDA-kamerlid Wim van de Camp stelde daarop vragen over de aanpak van ghb. Inmiddels bestaat hierover duidelijkheid: begin volgend jaar wordt ghb op de lijst van harddrugs in de opiumwet geplaatst.

Voor PvdA-kamerlid Thanasis Apostolou had dit niet gehoeven. ,,Het voornaamste is dat het middel niet beschikbaar is. Door plaatsing op de lijst van de opiumwet wordt ghb illegaal. Op dit moment kan niet worden overzien welke effecten dat heeft.''

Of de politie straks prioriteit geeft aan de opsporing van ghb-producenten staat nog allerminst vast. Woordvoerder Cees den Bakker van de Raad van Hoofdcommissarissen: ,,We krijgen een nieuwe harddrug waar we onze pijlen op gaan richten. Maar het is nog te vroeg om aan te geven of dit leidt tot een beleidsverandering bij de politie.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden