Toen Europa begon, was Nederland superenthousiast

Oud-politici spelen op toneel het debat over het verdrag van Maastricht.Beeld Patrick Post

De politiek is in hun bewegingsapparaat geslopen. Ze zijn ruim twintig jaar ouder, maar het gaat als vanzelf. De handen van oud-Kamervoorzitter Wim Deetman, achter in de zestig, grijpen onwillekeurig naar de voorzittershamer. Die van VVD'er Frans Weisglas zoeken achteloos naar een glas water op het spreekgestoelte. En Ina Brouwer van GroenLinks, ook inmiddels de zestig gepasseerd, hervindt zo haar driftige loopje naar de interruptiemicrofoon. Haar vingers zijn onrustig. 'Rookten we toen nog?'

De oud-Kamerleden speelden zichzelf, gisteravond, in het Amsterdamse theater Frascati. Nog één keer beleefden ze hun eigen Kamerdebat over het Verdrag van Maastricht, de feitelijke start van de Europese Unie in 1992. Redacteur Mark Kranenburg van NRC Handelsblad kortte het 32-uur durende debat in tot een overzichtelijk half uur. Voorzagen de politici toen de problemen van nu? Brouwer: "Theoretisch wel. Maar feitelijk is heel iets anders."

Voor wie terugkijkt is het even wennen. Zo gewoon als het nu is om kritiek te hebben op Europa, zo blijmoedig was men toen. Destijds wilde Nederland juist méér Europa. De regering ging de boer op met een voorstel om naast een monetaire ook een politieke unie in te richten. Het ging niet door, jammerlijk weggehoond door de andere lidstaten. Juist nu de tijd misschien wel gekomen is om toch nog eens na te denken over verdere Europese integratie, hebben de Nederlanders juist hun bedenkingen.

Publieke tribune
Wim Deetman weet het nog goed. Het debat, destijds, over Europa was 'uitermate kalm', zegt hij. Waar in andere landen van Europa halve opstanden ontstonden, deed Nederland niets. Ophef was er niet. "Toen de Kamer over het Verdrag van Maastricht debatteerde, zat niemand op de publieke tribune."

"In andere landen werden referenda gehouden. In Frankrijk, Denemarken", zegt Ina Brouwer, die toen fractievoorzitter van GroenLinks was. "Verbaasd keken wij in Nederland toe hoe daar wat wij noemden 'nationalistische sentimenten' opspeelden. Hier speelde dat helemaal niet. Wij spraken alleen over het economisch nut. Dat er ooit een tijd zou komen waarin ook bij ons die sentimenten een rol zouden spelen konden we ons niet voorstellen."

"We zaten nog volop in het vooruitgangsdenken dat na de oorlog opkwam. Alles zou alleen maar beter worden. Dat was ook zo: in 1989 was de Berlijnse Muur gevallen. De Koude Oorlog was voorbij. Met Europa gingen we vooruit."

"Vergeet niet: we hadden twee flinke crises gehad in de jaren zeventig, die ons leerden dat we het alleen niet konden", herhaalt oud-PvdA-Kamerlid Erik Jurgens, nu ver in de zeventig, zijn oude spreektekst. 'Een bescheiden stap in de goede richting', noemde hij de monetaire unie. Jurgens was bepaald niet de enige. "Wij zijn aangewezen op samenwerking met anderen", zegt CDA-politicus René van der Linden.

Minderheid
Er waren wel tegengeluiden, bij de VVD bijvoorbeeld. Die had twijfels. Als het doel was om van Europa een soort verenigde staten te maken, dan liever niet, vonden de liberalen. Het GPV, dat later opging in de ChristenUnie, zag er niets in. "De Europese Unie zal een huis blijken te zijn dat omdat men elkaar te veel heeft willen binden, in zichzelf verdeeld zal raken", voorspelde Eimert van Middelkoop. En meer critici wezen op risico's. "Concreet betekent het dat burgers bijvoorbeeld extra bezuinigingen moeten accepteren, omdat Europa bepaalde eisen stelt", voorspelde de SGP.

Maar dat was een minderheid. In overgrote meerderheid ging de Kamer akkoord - inclusief de VVD. Ook nadat toenmalig minister van financiën Wim Kok het zo nog eens inpeperde: "Dit is onomkeerbaar. Er kan geen sprake zijn van eruit stappen, omdat het Nederland op een gegeven moment niet meer zou bevallen."

Oud-Kamerleden speelden gisteren zichzelf in het Amsterdamse theater Frascati. Zij beleefden hun eigen debat over het Verdrag van Maastricht. Een debat dat uitermate kalm en zonder ophef verliep. 'Er zat niemand op de publieke tribune.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden