Toen christenen hun 'CS' stichtten

De kruisvaarders deden in bloeddorst niet onder voor de huidige IS-strijders

Dat Engeland in 1066 door de Normandiërs vanuit Frankrijk is veroverd, weten de meesten van ons wel. Veel minder bekend is echter dat vijf jaar daarvoor hetzelfde volk zich meester had gemaakt van een ander eiland: Sicilië. En nog minder bekend zal zijn dat de impact van de laatste verovering veel groter geweest moet zijn dan de eerste. Palermo had destijds 350.000 inwoners, terwijl Londen niet verder kwam dan 12.000.

Het is een van de correcties van je perspectief die Brian A. Catlos met 'Koningen, kruisvaarders en kaliefen' aanbrengt. De Amerikaan weet alles van de middeleeuwse verhoudingen tussen christenen en moslims. Zijn boek geeft daar een verfrissende kijk op. Zo waren christenen en moslims in de periode 1050-1200 niet altijd met elkaar in oorlog. Maar de vaak verdedigde idee dat moslims, joden en christenen in deze tijd in Spanje zo vredelievend met elkaar omgingen (de convivencia), klopt volgens hem ook niet.

Catlos relativeert de religieuze factor achter conflicten: ook in deze tijd, en zeker vóór de kruistochten, ging het de meeste koningen en veroveraars om macht. Er blijken onverwachte bondgenootschappen te ontstaan. Christelijke koningen zetten moslimsoldaten in tegen christelijke rivalen en omgekeerd. Robert, de christelijke koning van Sicilië, was populair bij zijn islamitische onderdanen. Het eiland kende een zeer multiculturele samenleving: soennieten, sjiieten, christenen en Normandiërs leefden in redelijke harmonie samen.

Maar dat is niet het hele verhaal. Altijd waren er ook onderhuidse gevoeligheden. Christenen en joden hadden onder moslimheerschappij nooit gelijke rechten, maar waren dhimmi's die gedoogd werden en 'beschermingsgeld' moesten betalen.

Een andere perspectivische correctie die Catlos aanbrengt is dat het islamitische zuiden cultureel, artistiek en wetenschappelijk rond het jaar 1000 veel verder ontwikkeld was dan het christelijke Europa. In de tijd dat de bibliotheek van St. Gallen in Zwitserland blij was met honderd werken, had die van Córdoba er een half miljoen. In Caïro hadden ze er anderhalf miljoen. Zulke cultuurcentra kende Europa niet. Alleen het christelijke Oost-Romeinse Rijk kon met de islamitische culturen wedijveren.

Volgens Catlos hebben de kruistochten de verhoudingen in het Middellandse Zeegebied ingrijpend veranderd. Religie was de drijvende kracht achter deze beweging en er kwam een ongekende bloeddorst naar boven. Een christelijke schrijver uit die tijd vertelt dat de veroveraars van Jeruzalem in 1099 tot aan hun knieën in het bloed stonden. Vooral bloed van moslims en joden, maar ook van oosterse christenen die niet het goede geloof aanhingen. Het betrof 'een rechtvaardige en luisterrijke straf van God'. Het duurde lang, maar uiteindelijk bracht deze invasie een tegenkruistocht, een jihad op gang die de kruisvaarders definitief uit het Midden-Oosten verjoeg. De verhoudingen waren voor eeuwen verstoord.

Het boek behandelt het allemaal uitvoerig. Spanje, Sicilië, Egypte en het Heilige Land krijgen royale aandacht. Catlos kiest voor een narratieve opzet om voor niet-vakgenoten een leesbaar boek te schrijven. Daar is hij bijna in geslaagd. Er zitten paragrafen in waar vanwege de vele namen en data moeilijk door te komen is. Toch is Catlos een goede verteller die de anekdote niet schuwt. Bijvoorbeeld dat in het christelijke Europa slechts één lichaamsdeel van de ten hemel gevaren Heer als reliek kon dienen: de voorhuid, waarvan er dan ook vele vertoond werden.

Wie wil begrijpen wat moslims bedoelen als ze het in 2015 over de kruisvaarders uit het Westen hebben, moet dit boek lezen om te ontdekken dat christenen kort na het eerste millennium een 'CS' gesticht hebben die voor de huidige IS amper onder deed. Het is wel verdrietig dat sommige moslims kort na het tweede millennium nog niet verder zijn.

Brian A. Catlos: Koningen, kruisvaarders en kaliefen. De Bezige Bij; 400 blz. euro 24,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden