Toekomstmuziek van de opera

De Nationale Opera organiseert voor het eerst het Opera Forward Festival, met opera als actuele kunstvorm. Tien dagen lang op zoek naar nieuwe visies en jong publiek.

Voorwaarts! Dat woord, maar dan in de Engelse variant forward, is belangrijk in het nieuwe Opera Forward Festival (OFF). Pierre Audi, directeur van De Nationale Opera, wilde iets nieuws binnen het lopende seizoen van zijn gezelschap. Een festival van tien dagen waarin een heel andere dynamiek moet ontstaan door de concentratie van gebeurtenissen en de combinatie van mensen onder de OFF-vlag. Opera die als actuele kunstvorm gepresenteerd gaat worden middels lezingen, debatten, speciale mini-opera's, wereldpremières en 'gewone' opera's. Nieuwe visies, nieuwe stemmen en - vooral - nieuw publiek, dat is wat het festival moet opleveren en uitstralen. Op zoek naar de toekomstmuziek van de opera.

Maar hoe doe je zoiets met een kunstvorm waarop al heel snel de labels elitair en ouderwets worden geplakt? Hoe krijg je jongeren zo ver dat ze in dit festival geïnteresseerd raken? Audi riep de hulp in van zanger en operamaker Anthony Heidweiller, die voor De Nationale Opera al eerder community- en participatieprojecten organiseerde. Heidweiller had al een thema voor een volgend participatieproject en dat werd het overkoepelend thema van het allereerste OFF: Bezieling!

"Toen Pierre Audi me vroeg, wist ik vrij snel dat we het in OFF over bezieling moesten hebben", zegt Heidweiller. "Wat bezielt ons? En wat is die ziel dan? Er zijn op ons festival colleges over de wetenschap van de ziel, over hoe we die ziel een podium kunnen geven. Opera kan emotionele antwoorden geven op veel van onze sociaal-maatschappelijke vragen. De belangrijke vragen van onze tijd zijn zo complex dat concrete antwoorden bijna niet meer mogelijk zijn. Je klapt meteen dicht. Maar je kunt wel de verbeelding en de fantasie bezielen. Peter Sellars, die in het festival de nieuwe opera 'Only the Sound Remains' van Kaija Saariaho regisseert, hield laatst een vurig pleidooi voor het maken van nieuwe opera's. Volgens hem heeft de politiek gefaald en hij roept kunstenaars op om het op te pakken, om vanuit hun bezieling antwoorden te formuleren. Dat spreekt mij enorm aan. De tijden van l'art pour l'art zijn voorbij."

Studenten

Het festival heeft het kunstonderwijs erbij gehaald. Tijdens OFF gaan vijf korte opera's in première, die gemaakt zijn door interdisciplinaire studententeams. Aan de voorstellingen werken in totaal zo'n tweehonderdvijftig studenten mee.

"Dat contact met het kunstonderwijs is ontzettend belangrijk", zegt Heidweiller. "Opera mag dan misschien voor jongeren erg abstract zijn, maar door educatie kun je veel bereiken. Ik kan er niet genoeg op hameren: educatie, educatie, educatie. En je moet een lange adem hebben, het gaat niet zomaar en vanzelf. Je moet er voor waken dat het een hype wordt of een gimmick. We zijn er niet om kunst op te leuken, mensen moeten er nog steeds moeite voor doen. De studenten uit het kunstonderwijs, de latere professionals, moeten het zich eerst eigen maken en De Nationale Opera heeft een taak met hen een dialoog aan te gaan en hen een podium te bieden. Veel studenten komen hier voor het eerst. De beste ambassadeurs zijn de mensen uit de generatie die opera ontdekken en er mee aan de slag gaan. Zij kunnen enthousiasmeren en anderen van hun generatie naar het theater lokken. Stravinsky gaf ooit als antwoord op de vraag naar het geheim van zijn succes: 'Bomen die langzaam groeien krijgen diepe wortels'. Dingen hebben hun tijd nodig, als bomen te snel groeien liggen ze bij de eerste windvlaag weer om. Zo'n minister als Marga Klompé, die in de jaren zestig geld gaf aan het Werktheater om dingen uit te proberen. Dat vind ik zó goed."

Jonge generatie

"Pierre Audi koppelt de ontwikkeling van de opera aan de componist. Die is onmisbaar. In Nederland hebben we een goede traditie met jeugdtheater en dat komt vooral omdat er zoveel goede schrijvers voor dat genre zijn. Zoiets moeten we voor opera ook kunnen ontwikkelen. Er komen dit jaar zo'n vijftig componisten naar het festival toe. We nodigen een jonge generatie uit. Kom wat maken, kom componeren, kom zingen. We zetten meer dan duizend studenten aan het denken, nodigen hen uit om naar lezingen, seminars en colleges te komen. En uiteraard kunnen ze naar de voorstellingen tegen sterk gereduceerde tarieven. Ja, ook naar de wereldpremière van Saariaho's 'Only the Sound Remains' en ook naar de enscenering van Moessorgski's 'Chovansjtsjina' die momenteel bij DNO te zien is."

"We zoeken contact met studenten, houden nagesprekken waar iedereen bij kan zijn. We vragen hen hoe urgent ze het vinden om mee te werken aan een opera, of ze er wat in herkennen van de wereld van vandaag. We hebben een koor van tachtig zangers, afkomstig van alle conservatoria, die werken instuderen onder leiding van Ching-Lien Wu, de dirigent van het Koor van De Nationale Opera. Met de Braziliaanse componist Paulo Zuben gaan ze een nieuw koorstuk maken en met Colin Benders van Kyteman Orchestra wordt geïmproviseerd. Aan die workshops, volgende week zaterdagmiddag, kan iedereen gratis meedoen.

"Hoe herkennen jongeren zich in die prachtige kunstvorm opera? Op het operapodium staan mensen die zingen. Zonder microfoon. Die hebben jaren gestudeerd om die techniek te beheersen. Klassiek zingen doe je met je hele lichaam, zonder tussenkomst van elektronica. Dat is bijzonder. Maar als het merendeel van de jongeren vandaag de dag niet zingt, hoe herken je die emotie dan? OFF komt wat dat betreft op een goed moment. Er is zich iets aan het ontwikkelen in de maatschappij. Er komt weer een generatie kinderen en jongeren aan die daadwerkelijk heeft gezongen op school.

Iedereen kan zingen

"Zingen is zó belangrijk. Ikzelf zit nu in een wereld die ik vroeger helemaal niet kende. Ik ben gaan zingen omdat ik stotterde. Bij de eerste les stroomde mijn stem gewoon door, zonder haperingen. Het veranderde mijn leven. Dat verhaal vertel ik altijd op scholen waar ik kom. Ook in Amsterdam West zingen ze binnen de kortste keren mee."

"Ik leer nog steeds het meest als ik een klas binnenkom waar ik niet welkom ben. Een idealist? Ja, ik neem dat woord serieus. We moeten af van het vaak gehoorde 'Ik kan niet zingen'. Ik gun het iedereen. De beroemde cellist Pablo Casals stelde ooit voor dat ze in de Verenigde Naties voorafgaand aan een vergadering eerst met elkaar zouden moeten zingen. Goed idee. Je krijgt er meteen een heel andere dynamiek door."

Het Opera Forward Festival opent dinsdagavond met de wereldpremière van 'Only the Sound Remains' van Kaija

Saariaho en Peter Sellars in Nationale Opera & Ballet. Het festival duurt t/m 25 maart. Voor volledig programma zie www.operaforwardfestival.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden