Toekomstdeskundige Chriet Titulaer wil de vooruitgang vertragen

HOUTEN - De informatierevolutie zal leiden tot een volksopstand. Grote groepen mensen zullen in opstand komen tegen de computer en aanverwante nieuwe technologieën. Zij kunnen het tempo van veranderingen niet bijbenen en worden zich bewust dat ze daardoor in een maatschappelijk isolement zijn beland. Een volksopstand van deze 'sociaal gehandicapten' is het onvermijdelijke gevolg, voorspelt toekomstdeskundige Chriet Titulaer.

De wetenschapper, die zo wervend over de 'wondere wereld' der techniek kan vertellen, waarschuwt nu voor de nadelige maatschappelijke gevolgen van een ongebreidelde vooruitgang. Op zijn minst zou het tempo van vernieuwingen lager moeten liggen; de vooruitgang gaat voor een grote groep mensen te snel.

“De tegenstelling tussen mensen die de technologische veranderingen wel kunnen volgen en hen die dat niet kunnen, groeit met de dag en bereikt een climax. De ontevredenheid, de afgunst bij de massa neemt toe. En dat is ook te begrijpen, alleen al uit het feit dat ze minder verdienen dan mensen die wel met een computer overweg kunnen.”

Het gaat volgens Titulaer bepaald niet om een groepje ouderen dat de boot heeft gemist. Hij schat dat maar liefst een derde van de Nederlandse bevolking, ofwel zo'n vijf miljoen mensen van uiteenlopende leeftijd, al heeft afgehaakt of dat binnen afzienbare tijd zal doen.

Deels zijn het mensen met een diepgewortelde aversie tegen computers die er bewust voor kiezen om zonder stekkers en pluggen te leven. Maar een grote groep kán niet meekomen omdat ze het intellectuele vermogen missen om met nieuwe technologieën om te gaan. “Als je IQ lager ligt dan honderd, maak je geen enkele kans op een personal computer. Mijn zorg is dat die groep groter wordt door de snelheid van nieuwe technieken.”

On line

Op steeds meer momenten in het professionele, sociale en persoonlijke leven spelen nieuwe technologieën een belangrijke rol. De mogelijkheden zijn vrijwel onbeperkt: on line communiceren met de hele wereld via Internet, overal bereikbaar door de mobiele telefoon, elektronisch betalen, PIN-code, chipper en chipknip en duizenden televisiestations uit de hele wereld op de buis via de elektronische snelweg.

“De versnelling van de technologische ontwikkelingen neemt steeds verder toe. Twee jaar geleden wisten we niet wat Internet was. Door die versnelling raken mensen achterop. Als je nog bezig bent om het ene te leren, dient zich de volgende ontwikkeling alweer aan. De personal computer mag dan gebruikersvriendelijker zijn geworden, voor Internet moet je echt technisch georiënteerd zijn. Nieuwe technieken komen in zo'n hoog tempo op de markt dat geen sterveling het meer kan bijbenen.”

Chriet Titulaer zelf heeft in zijn kantoor in het Utrechtse Houten maar een bescheiden hoeveelheid apparatuur staan. Omringd door trofeeën uit de ruimtevaart en een deel van de zestig boeken die hij op zijn naam heeft staan, werkt Titulaer aan de tekst voor een lezing. Op de vraag of híj het allemaal nog kan bijhouden, is het antwoord een lachend ja. “Ik denk het wel. Ik heb hier een digitale aansluiting op Internet en beeldtelefoon.”

Doordat de ene techniek de andere steeds sneller inhaalt, loopt het onderwijs volgens Titulaer hopeloos achter de ontwikkelingen aan. Scholen laten leerlingen wel met computers werken, maar dat heeft weinig te maken met bij de tijd blijven. “Ik las laatst dat scholen computers krijgen die ambtenaren hebben afgedankt. Dat is toch belachelijk. De scholen zouden de prototypes van de nieuwste computers moeten krijgen.”

Ingeburgerd

Maar ook dan zal een forse groep niet in staat zijn om zich de techniek meester te maken. Het vinden van een baan wordt daardoor moeilijker, want het gebruik van computers en nieuwe media is over een breed front ingeburgerd.

“Een vrachtwagenchauffeur bijvoorbeeld heeft met computers te maken voor zijn routebegeleiding en -informatie. Daarmee is zo'n beroep voor sommige mensen niet meer toegankelijk.”

Het is Titulaer met zijn waarschuwing vooral begonnen om het bewust maken van politiek, overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties, en, niet het minst, van burgers. “De groep van mensen die het niet kunnen volgen, de niet-weters, is zich daarvan nu nog niet bewust. Maar ze zullen het niet meer pikken dat hun buurman meer verdient dan zij en er minder voor hoeft te doen; daar ben ik van overtuigd.”

Titulaer koppelt aan zijn waarschuwing een pleidooi voor “een zekere vertraging” in het op de markt brengen van nieuwe apparaten. “Dat zal een heel moeilijke zaak zijn, want de techniek ontwikkelt iets en gooit het daarna op de markt. Pas daarna krijg je de maatschappelijke discussie of het wel of niet moet. Die discussie loopt achter de feiten aan. Het is dus zeer de vraag of je tot zo'n vertraging kunt komen. Ik vrees dat de ontwikkeling onomkeerbaar is.”

De “welgemeende zorg” klinkt enigszins tegenstrijdig uit de mond van de man die een groot (televisie)publiek enthousiast maakte voor nieuwe technieken. Volgens Titulaer is zijn waarschuwing een logisch gevolg van het bestuderen van de toekomst, waarmee hij zich de laatste jaren intensief bezighoudt.

“Maar ik moet toegeven dat ik zeker in het begin van mijn carrière nieuwe technologieën wel fel heb verkondigd en verdedigd. Ik ben me heel langzaam bewust geworden dat er 'grenzen aan de groei' zijn. Ik zou nu niet meer zo klakkeloos-positief over nieuwe vindingen oordelen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden