Toekomst ING ongewis zonder rechtgeaarde Jacobs

AMSTERDAM - De Nederlandse financiële concerns zijn te herkennen aan hun leiders. Bartelds, de leider van Fortis, is onbetwist de saaiste man van Nederland. Hij kan er fleurige campagnes tegenaan gooien wat hij wil. Fortis is en blijft een nietszeggende abstractie, verzekeraar Amev blijft een buurtkruidenier en bank MeesPierson lijkt onder Bartelds te verworden tot accountant AA.

INEKE NOORDHOFF

Kalff, van ABN Amro is deftig saai. Hij zegt niets, maar formuleert het gewichtig. Daardoor straalt ABN Amro betrouwbaarheid uit. Wijffels van de Rabobank is meer een onafhankelijk intellectueel. Zijn visie op het gezin, de rente, of het belastingstelsel is vernieuwend, maar Jan met de Pet zal er niet snel opgewonden van raken.

Nee, dan Aad Jacobs van de Internationale Nederlanden Groep. Die zegt rustig in een persconferentie na een kritische vraag: “Nou hep u me ligguh”. Alsof het een voetbalwedstrijd is. Het mooiste geschenk ter gelegenheid van zijn afscheid? Mee naar de WK in Frankrijk.

'De baas van de Hollandse postkantoren', sneerden de Britten toen Jacobs drie jaar geleden de omgevallen effectenbank Barings kwam redden. Zelfs de chauffeurs van Barings zagen er deftiger uit dan hun nieuwe bestuursvoorzitter die in de City rustig op spekzolen rondbanjerde.

De leider van ING heeft geen enkele pretentie. En dat onderscheidt hem van Kalff, Wijffels of de familie Baring. Hij gedraagt zich in de wereld van het grote geld precies hetzelfde als in de Rotterdamse tram. De snobs met een Rolls Royce zijn voor hun financiering afhankelijk van Jacobs, die zelf privé een Toyota rijdt. Dat spreekt tot de verbeelding.

Zijn directe manier van praten wekt de indruk dat hij een argeloze, open man is. Maar natuurlijk is hij dat niet. Een flapuit, maar tegelijk kien genoeg om voor zich te houden wat hij beter niet kan vertellen. Tegenover aandeelhouders en journalisten toont hij twee gezichten. Enerzijds staat hij ze frank en vrij te woord. Maar aandeelhouders die meer zeggenschap willen, hebben aan Jacobs een dove.

Meer dan de eerder genoemde leiders van grote financiële concerns toonde Jacobs af en toe openlijk zijn persoonlijke gevoelens. Daarmee gaf hij het concern een menselijk gezicht. Zo bestreed hij op een persconferentie met een rood hoofd van woede de geleerden die ten tijde van de fusie tussen NMB Postbank en Nationale-Nederlanden de afgesproken ruilverhouding van de aandelen onder vuur namen. En toen hij in de strijd tegen Aegon niet het achterste van zijn tong wilde laten zien, flapte hij er tegenover journalisten uit “Saddam Hoessein zegt toch ook niet hoeveel scuds hij heeft?” Ontwapenend was zijn vreugde bij terugkeer uit Londen toen hij Barings in enkele dagen tijd had gekocht.

Maar zo eenvoudig en open als de bestuursvoorzitter lijkt, uiteindelijk is ook dat niet meer dan de buitenkant. De realiteit is dat er steeds minder informatie naar buiten komt over wat er echt gebeurt in die glimmende torens van de Postbank, Nationale-Nederlanden en ING Bank. Meer activiteiten in steeds meer hoeken van de wereld belanden op één grote hoop. Daaruit komt ieder kwartaal een saldo naar buiten: de winst van ING Groep.

Doorgaans ziet dat er gezond uit, net als bij Fortis, ABN Amro en Rabo. Wat er echt gebeurt, blijft verscholen achter het gesaldeerde rekenwerk en de diverse dwaalsporen daarin, want ING heeft onder Jacobs' leiding de rekenmethodes diverse keren gewijzigd.

ING doet alles: bankieren, verzekeren, speculeren, bemiddelen. En het meeste ook over de hele wereld. Misschien is dat ook wel het probleem van ING. De groep wil alles en doet van alles. Tegenwoordig vragen beleggers aan concerns om helderheid over strategische keuzes - dat maakt deel uit van de nieuwe regels voor 'behoorlijk ondernemingsbestuur'.

Wie op grond van de ING-strategie van 1992 had moeten voorspellen waar Jacobs het concern zou uitbreiden, zat er behoorlijk naast. Een tweede thuismarkt voor de bankiers, was een van de belangrijkste speerpunten. Die werd pas zes jaar later gerealiseerd met de overname van het Belgische BBL.

Hapjes

In de periode daarvoor verschalkte ING vooral verzekeraars en effectenbanken over de hele aardbol bij wijze van lekkere hapjes die min of meer toevallig voorbij kwamen. Indrukwekkend, dat zeker, maar niet voorspelbaar. En al zeker niet zo winstgevend als de binnenlandse activiteiten van ING: vorig jaar kwam 63 procent van de winst van het concern uit Nederland. De Postbank blijkt nog steeds een melkkoe. Zet daarnaast de door de Nederlandse belastingvrijstellingen opgeblazen markt voor levensverzekeringen, en de lucratieve stroom inkomsten waar de groep zich her en der in de wereld mee kan inkopen, is verklaard.

Ook met 'verzekeringen verkopen via het Postbank-kanaal', het tweede belangrijke fusie-doel uit 1992, loopt het niet zo'n vaart. Wat bromfietspolissen, een reisverzekering, koopsompolissen en wat verzekerd-sparen. Veel verder dringen de oranje assuradeuren niet door in het blauwe girale net.

Dat ING zijn strategie niet zo helder formuleert als de nieuwe regels voor behoorlijk bestuur voorschrijven, kan te maken hebben met het sterke verloop in de top. De mensen die er bij zaten toen de grote lijnen werden uitgezet, zijn bijna allemaal weg.

ING heeft op nog een ander punt moeite met openheid. In het kader van de zogeheten corporate governance-discussie zijn vele grootaandeelhouders uit de achterkamers gekomen. Jacobs niet. ING is zelf grootaandeelhouder bij veel ondernemingen. Jacobs voelt er niets voor openlijk kritiek te leveren tijdens aandeelhoudersvergaderingen op het bestuur van die bedrijven - iets wat de nieuwe mores in Nederland moet worden. “Misschien bankieren ze ook bij ons, en wij zetten onze bankrelatie niet op het spel door bedrijven openlijk te gaan kritiseren”, verklaarde Jacobs onlangs.

De eerste ING man heeft die druk van 'publieke controle' ook helemaal niet nodig. “Als ik iets wil van een onderneming, krijg ik toch m'n zin wel”, liet Jacobs zich onlangs ontvallen. Toen ING in 1991 werd gevormd, was het grote discussiepunt: krijgt zo'n bank-verzeker-concern niet te veel macht? Inderdaad blijkt nu dus de grote macht van de ING-top.

ING beheert 340 miljard gulden, grofweg genoeg om eenderde van alle beursfondsen in Nederland te kopen. Eenmaal grootaandeelhouder van een firma is het natuurlijk kinderspel te zorgen dat zo'n bedrijf zijn kredieten voortaan ook bij ING haalt. Zodra de krediet-mensen merken dat de rentebetaling stokt, kunnen die de beleggers tippen dat er problemen zijn. Om dit soort voorkennis te voorkomen, bouwde ING Chinese muren tussen de bankiers, verzekeraars en vermogensbeheerders. Maar de leden van de raad van bestuur weten natuurlijk van alle grote zaken over de hoed én de rand.

Hoe gaat dat? ING is grootaandeelhouder van PCM, uitgever van onder meer deze krant. ING-bestuurder Rinnooy Kan is commissaris bij datzelfde PCM en ING verstrekte het krediet dat deze uitgever nodig had om de Nederlandse Dagblad Unie (NDU) te kopen. Iets dergelijks is zichtbaar bij VNU, de wél beursgenoteerde uitgever waar Jacobs zelf commissaris is, en ING een van de belangrijke eigenaren en financiers.

Totnutoe overheerst het vertrouwen in de rechtgeaardheid en strengheid van Jacobs. Maar hoe lang houdbaar blijkt dat na zijn vertrek? Niet alleen het imago, ook de integriteit van ING lijkt in belangrijke mate verbonden met de persoonlijkheid van zijn leider.

Kroonprins

ABN Amro kent dat probleem veel minder. Al komt daar de hele raad van bestuur onder de tram, ze trekken gewoon een nieuw blik streepjespakken open, sneert een waarnemer. De Rabobank loste het probleem van zijn eigenzinnig topman op door vroegtijdig een kroonprins te kiezen. Iedereen kent Smits van Schiphol en kan er nog enige tijd aan wennen dat hij de nieuwe leidsman van de Rabo wordt. Bij Fortis zal Bartelds binnenkort waarschijnlijk overvleugeld worden door de Belg Lippens - geheel in lijn met de verdeling van de zeggenschap.

Natuurlijk is er een opvolger van Aad Jacobs benoemd. Maar Godfried van der Lugt is overduidelijk een tussenpaus. Hij moet de winstmachine draaiend houden tot een echte kroonprins is verkozen. De toekomst van ING zonder Aad Jacobs is nog bleek en oningevuld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden