Toch nog brons, acht jaar na dato

Herverdelen 'dopingmedailles' verwarrend

Een oud urinemonster stroomt door vernieuwde apparatuur, een Wit-Rus blijkt alsnog dopingzondaar en kogelstoter Rutger Smith krijgt acht jaar na dato zijn WK-medaille omgehangen. Dopingjagers brengen met het herschrijven van de sportgeschiedenis gerechtigheid en verwarring.

In september 2000 werd Marion Jones in Sydney de eerste vrouw die vijf medailles won op één olympisch toernooi. Zeven jaar later bekent de Amerikaanse voor een rechtbank in White Planes wat velen vermoedden: de successen zijn met doping gevoed.

Met die bekentenis had de atlete beter een jaar kunnen wachten. Ze was vermoedelijk niet onder haar gevangenisstraf van een half jaar uitgekomen, maar de drie gouden en twee bronzen medailles had ze behouden. Destijds was de verjaringstermijn voor dopingovertredingen acht jaar.

In de nieuwe Antidopingcode 2015 van Wada is die termijn opgerekt naar tien jaar. Zo lang worden ook dopingmonsters als bewijs opgeslagen om die met voortschrijdende kennis opnieuw te kunnen onderzoeken. De urine- en bloedmonsters van de Tour de France en Olympische Spelen worden alle bewaard. In andere gevallen gebeurt dat op basis van risico-inschatting.

Met dat gewroet in het verleden is veel (mogelijk) schone sporters recht gedaan. Zoals de Nederlandse werper Rutger Smith, die drie van zijn zes internationale medailles dankt aan 'hercontroles'.

Statistici krijgen echter een punthoofd van de steeds vaker veranderende uitslagen; het publiek weet amper nog wie wat won. Sport is een race tegen de lange termijn geworden. Wie wint de olympische sprintfinales van 2008 en 2012? Het antwoord is in 2022 bekend. De vraag is niet irreëel meer.

Bovendien kan meer verwarring ontstaan. Wie garandeert dat de nieuwe bezitter van eremetaal binnen de opgerekte verjaringstermijn 'schoon' blijft? Niet zelden is knarsetandend een prijs doorgegeven aan een sporter die wel wordt verdacht, maar niet is betrapt.

Voor dat dilemma stond het IOC in 2007 bij de herverdeling van de olympische medailles van Marion Jones. Op de 100 meter, het koninginnenummer van de Spelen, was de Griekse Ekaterína Thánou tweede geworden. Thánou echter had in 2004 in Athene een enorme rel veroorzaakt door meermalen op de vlucht te slaan voor dopingcontroleurs. Het IOC oordeelde dat zij daarmee de Olympische Spelen in diskrediet had gebracht. Ze kreeg het goud niet, ofschoon ze zilver behield.

Het olympisch toernooi van Athene is het enige dat geen winnares kent op de 100 meter. Zoals in de Tour de France van 1999 tot en met 2005 tevergeefs voor de winst is gestreden.

Om de omvang van het probleem in kaart te brengen, beperken we ons tot de atletiek op wereldkampioenschappen en Olympische Spelen. Sinds de eerste WK van 1983 zijn 131 betrapten verantwoordelijk voor 159 wijzigingen in de uitslagen. Daarbij wisselden negentien gouden, negen zilveren en acht bronzen medailles van eigenaar.

Opvallend is dat die aantallen op Olympische Spelen (vanaf 1976) veel lager zijn. Voor 64 overtreders moest 74 maal een uitslag worden gewijzigd, twaalf maal betrof dat de winnaar, vijf keer de nummer twee en vier maal de winnaar van brons.

Dat is nog maar het begin, het systeem van hernieuwde controles via oude dopingstalen of biologische paspoorten staat in de kinderschoenen. Afgaande op de verbetenheid van de dopingjagers, ligt chaos in het verschiet. Dat valt af te lezen aan de enorme toename van wijzigingen in de afgelopen jaren.

Sinds de Olympische Spelen van 2012 in Londen werden 35 uitslagen gewijzigd, tot en met die van 2004 toe. Dat is in iets meer dan twee jaar tijd iets minder dan de helft van het totaal in bijna veertig jaar. Die stroom is mede te wijten aan het recordaantal van 22 atleten dat in Londen werd betrapt.

Ook bij WK's is de afgelopen twee jaar sprake van een stijging: 34 gewijzigde uitslagen, vijf (twee wereldkampioenen) betreffen de WK van 2005. Opmerkelijk is dat tijdens de laatste drie WK's daarbij slechts één (bronzen) medaillewinnaar was betrokken.

Rutger Smith krijgt tijdens de FBK Games van 24 mei alsnog een bronzen EK- (2006) en WK-medaille (2007). Hij uitte deze week zijn frustratie over dat late eerbetoon, dat hij deels wijt aan het volgens hem slappe optreden van het wereld-antidopingagentschap Wada.

Twee jaar geleden uitte toenmalig technisch directeur van de atletiekunie Joop Alberda juist kritiek op Wada vanwege de rigoureusheid van de dopingjacht, die volgens hem een te groot stempel drukt op het sportieve aspect van de sport. Al die controles achteraf maken de sport er niet duidelijker op voor een publiek dat zich toch al in toenemende mate van de atletiek afkeert.

Zijn voorstel: controleer nu atleten vlak voor de wedstrijd, en huldig winnaars die ook de dopingtest schoon hebben doorstaan meteen daarna. Dan heeft het publiek zekere winnaars onder dan geldende reglementen en dopingkennis. Het schept in elk geval enige helderheid in een blijvend mistige wereld.

Inez Geipel wilde zelf van haar record af

Geen sporter die vrijwillig een medaille inlevert. Inez Geipel is de enige geweest die zelf verzocht haar naam van een recordlijst te verwijderen omdat haar prestatie met doping tot stand was gekomen. Geipel was sprintster in de DDR, waar doping vanaf 1974 door de overheid was opgelegd.

Voor deze wijze waarop Geipel problemen van dopingslachtoffers onder de aandacht bracht, werd zij in het verenigde Duitsland niet op het schild geheven. Ze stond in de recordboeken vanwege het in 1984 gevestigde verenigingswereldrecord van 42,20 op de 4x100 meter van SC Motor Jena. Haar dringende verzoek werd aanvankelijk geweigerd. Nu staat ze met een * tussen de illustere namen Bärbel Wöckel, Ingrid Auerswald en Marlies Göhr. Via de Stasi-archieven kon na de val van de Muur exact worden nagegaan wie in de DDR welk middel in welke hoeveelheid toegediend had gekregen. Toch is dat bewijs nooit aanleiding geweest voor het IOC om dat zwarte hoofdstuk uit de geschiedenis te herschrijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden