Toch meer onnodige doden in ziekenhuizen

Een patiënt wordt met behulp van een operatierobot geopereerd aan prostaatkanker. Beeld ANP XTRA

Het aantal onnodige sterfgevallen in ziekenhuizen neemt niet langer af. Terwijl dat wel zou kunnen.

Het aantal mensen dat overlijdt in een ziekenhuis terwijl dat waarschijnlijk voorkomen had kunnen worden, is de afgelopen jaren niet verder gedaald. Misschien is de dalende trend in vermijdbare sterfgevallen zelfs al omgeslagen in een stijgende.

Dat is teleurstellend, vindt het instituut voor onderzoek naar de gezondheidszorg Nivel, dat sterfgevallen in ziekenhuizen onderzocht. Extra aandacht voor de veiligheid van patiënten had eerder wél vruchten afgeworpen en studies uit onder meer de VS en Engeland laten zien dat die veiligheid ook best verder omhoog kan.

Tussen half 2015 en half 2016 overleden in ziekenhuizen 1065 patiënten waarschijnlijk onnodig, ruim 3 procent van alle sterfgevallen binnen de muren van een ziekenhuis. Het Nivel komt tot dat aantal op basis van een steekproef: het onderzocht de dossiers van ongeveer 2800 overleden patiënten in 19 willekeurig gekozen ziekenhuizen.

80 procent van de patiënten die niet hadden hoeven overlijden, had waarschijnlijk nog wel een jaar kunnen leven als alles goed was gegaan. Een kwart had zelfs een geschatte levensverwachting van meer dan vijf jaar.

Patiëntenfederatie Nederland noemt deze cijfers ‘zorgwekkend’. “Per dag overlijden in Nederlandse ziekenhuizen drie mensen terwijl dat niet nodig was. Dat zijn er dus drie te veel”, zegt directeur Dianda Veldman van de federatie. Ook bij eenvoudige ingrepen en ziektebeelden gaat het vaak mis, ziet zij. “Het lijkt erop dat er dan te veel op routine gewerkt wordt.”

Patiëntveiligheid

Het is de vierde keer dat het Nivel dergelijk onderzoek deed. Uit het eerste onderzoek (verschenen in 2007, maar gebaseerd op dossiers uit 2004) bleek dat Nederland het vergeleken met andere landen niet slecht deed, maar dat de zorg voor patiënten toch duidelijk veiliger kon. De ziekenhuizen zetten daarna samen met het ministerie van volksgezondheid een veiligheidsprogramma op en dat werkte.

Dat programma is inmiddels beëindigd, maar de inspanningen van de ziekenhuizen stopten niet. Toch komt het Nivel nu op een hoger aantal vermijdbare sterfgevallen uit dan in 2011/2012: tegenover de 1065 van nu stonden er toen 968. Of dat een verwaarloosbare statistische schommeling is of een eerste signaal van een echte toename, ‘is op dit moment niet te zeggen’, stelt het Nivel.

Nederland is toe aan ‘doorontwikkeling van de patiëntveiligheid’, zegt het Nivel. “Het liefst heb je nul vermijdbare sterfgevallen”, zegt Cordula Wagner, hoogleraar aan de Vrije Universiteit en Nivel-onderzoekster, “al zul je dat nooit helemaal bereiken”. Volgens haar kan er een stap worden gezet door de aandacht te verschuiven van checklisten en protocollen naar een andere cultuur, met meer communicatie en samenwerking tussen professionals.

Patiëntenfederatie Nederland stelt intussen ook dat de ziekenhuiszorg in Nederland ‘gewoon goed’ is. “Niemand hoeft bang te zijn als hij naar het ziekenhuis gaat”, zegt Veldman. “Verreweg de meeste mensen komen er beter uit.” 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden