Toch kans op een hervormer, maar wel een heel voorzichtige

Populariteit van Hassan Rohani is gegroeid door duidelijke taal in televisiedebatten

TEHERAN - In nog geen twee weken tijd is de ster van de gematigde geestelijke Hassan Rohani gerezen in Iran, en daarmee die van de hervormingsgezinde beweging. Die was al vrijwel dood verklaard, maar maakt een voorzichtige wederopstanding door. Maakt Rohani kans om vandaag de Iraanse presidentsverkiezingen te winnen van zijn vijf conservatieve tegenstrevers?

Dat de vriendelijk ogende geestelijke ook een strateeg is, bleek al toen hij door de strenge selectie van de Raad der Hoeders kwam, een orgaan onder controle van geestelijk leider Ali Khamenei. Dé gedroomde kandidaat namens de hervormers, ex-president Rafsanjani, had zich ook kandidaat gesteld, maar hij mocht niet meedoen aan de verkiezingen.

Dat Rohani wel door de selectie kwam, heeft waarschijnlijk te maken met het feit dat hij vanaf het begin heeft meegebouwd aan de Islamitische Republiek en dat hij sterke banden heeft met de geestelijkheid en Khamenei. Maar wat misschien ook meespeelt: Rohani heeft zichzelf, voorafgaand aan de selectie, nooit hervormingsgezind genoemd. Dat doet hij nog steeds niet, maar toch nam hij in de tv-debatten geen blad voor de mond. Hij bekritiseerde in duidelijke taal de huidige politieke situatie en met name het falende nucleaire beleid, en hij pleitte voor mensenrechten en een verbetering van de economie en de relaties met het Westen.

Vanwege dat ferme verbale optreden, zijn steeds meer mensen van plan om op Rohani te stemmen. Toen oud-presidenten Khatami en Rafsanjani deze week ook nog openlijk hun steun uitspraken voor Rohani, trok dat velen over de streep. "Ik was eigenlijk helemaal niet van plan om te gaan stemmen, omdat ik van mening was dat de kandidaten toch allemaal hetzelfde waren", zegt Radin (28), een werkloze ingenieur. "Maar nu denk ik dat Rohani kans maakt, als de conservatieven tenminste geen coalitie aangaan. Het is heel makkelijk om negatief te blijven en de verkiezingen te boycotten. Maar als de hervormingsgezinden massaal thuisblijven, bereiken we sowieso niets. Iran heeft Rohani's kwaliteiten als voormalig nucleair toponderhandelaar op dit moment hard nodig."

Toch is het enthousiasme over Rohani niet te vergelijken met de euforie in 2009 over oppositieleider Moesavi, leider van de Groene Beweging. Net als Rohani was ook hij vrij onbekend bij het grote, jonge publiek maar schoot hij ineens als een pijl omhoog. Het verschil met toen is dat de Iraniërs een zeer pijnlijke herinnering met zich meedragen: die van het bloedig neerslaan van de protesten na de verkiezingen in 2009, toen aanhangers van de Groene Beweging meenden dat president Ahmadinejad frauduleus was herkozen.

De onbevangenheid van toen heeft door de gebeurtenissen van 2009 plaatsgemaakt voor scepsis en voorzichtigheid. "Ik twijfel nog of ik moet gaan stemmen", zegt Shanawaz (36), boekhouder op een verzekeringskantoor. "Ik vraag me af of Rohani het tot president zal kunnen schoppen en hoeveel ruimte hij dan krijgt om veranderingen door te voeren. Dan moet alles eerlijk verlopen."

De kansen van Rohani moeten daarom niet overdreven worden - veel Iraniërs zullen bovendien uit overtuiging op een conservatieve kandidaat stemmen. Toch krijgen zijn politieke tegenstanders het benauwd van Rohani's groeiende populariteit. Dat blijkt wel uit het feit dat op enkele plaatsen in het land zijn campagnebureaus zijn aangevallen.

Hassan Rohani werd in 1948 geboren in een zeer religieuze familie, en al in 1960 begon hij zijn religieuze studie in Semnan en Kom. Ook studeerde hij rechten aan de universiteit van Teheran, een studie die hij in het Westen afmaakte. Daarnaast haalde hij een doctoraat rechten aan de Glasgow Caledonian University. Zijn tegenstanders proberen dat laatste overigens in twijfel te trekken.

Hassan Rohani Succesvol nucleair onderhandelaar
Als jonge geestelijke was Rohani een volgeling van ayatollah Khomeini en verzette hij zich tegen de sjah. Omdat hij vervolgd werd door de Savak, de geheime dienst van de sjah, vluchtte hij naar Parijs waar hij zich voegde bij de groep rond ayatollah Khomeini die daar in ballingschap verbleef.

Na de Islamitische Revolutie (1979) bekleedde hij talloze functies. Zo was hij parlementslid en vervangend parlementsvoorzitter. Ook was hij onder meer vervangend commandant in het leger tijdens de oorlog tegen Irak (1980-1988).

Zestien jaar lang was Rohani secretaris van de Hoge Nationale Veiligheidsraad. In deze functie trad hij in de periode van 2003 tot 2005 vrij succesvol op als Irans nucleair toponderhandelaar.

Saeed Jalili Gedroomde kandidaat, maar erg saai
Saeed Jalili was de gedroomde kandidaat van geestelijk leider Ali Khamenei, met zijn mooie revolutionaire palmares en streng conservatieve imago. Maar hij bleek bij de verkiezingsdebatten vooral ook erg saai.

Jalili (1965) studeerde politicologie (afstudeerscriptie: 'Het buitenlands beleid van de profeet Mohammed') en vocht ook in de oorlog tegen Irak (1980-1988).

Daarbij verloor hij een deel van zijn rechterbeen. Vanaf 1989 werkte Jalili op het ministerie van buitenlandse zaken, waar hij een sterke band opbouwde met Khamenei.

Onder president Ahmadinejad werd Saeed Jalili vervangend minister van buitenlandse zaken. Sinds 2007 is hij als secretaris van de Hoge Nationale Veiligheidsraad verantwoordelijk voor de internationale onderhandelingen over Irans nucleaire programma.

Hij is een moeilijke onderhandelaar die vasthoudt aan Irans recht op uraniumverrijking. Resultaten bleven de afgelopen jaren uit, een punt waarop hij in de campagne hard is aangevallen door zijn tegenstrevers.

Mohammed Baker Kalibaf Goede burgemeestER
Al vanaf zijn negentiende werkte Mohammed Baker Kalibaf (1961) als militair commandant tijdens de Iran-Irakoorlog. Later werd hij ook aangesteld als commandant van de Iraanse luchtmacht en van de machtige IRCG (Leger van de Hoeders van de Islamitische Revolutie). In 1999 benoemde geestelijk leider Khamenei hem als politiechef.

Sinds 2005 is Kalibaf burgemeester van Teheran, daarnaast is hij ook professor aan de universiteit van Teheran (hij studeerde politieke geografie).

Veel inwoners van Teheran zijn tevreden over hem als burgemeester omdat hij de stad goed heeft ontwikkeld, maar vrezen voor zijn tekort aan buitenlandervaring. Hij staat bekend als conservatief.

In 2005 deed hij ook mee aan de presidentsverkiezingen, waarbij hij als vierde eindigde. Kalibaf wil net als de meeste kandidaten de economie herstellen. Ook pleit hij voor een goede behandeling van gevangenen - misschien als goedmakertje voor het feit dat de beruchte Kharizak-gevangenis werd geopend in zijn jaren als politiechef.

Ali Akbar Velajati Hardliner, gezocht door Interpol
Tijdens het bewind van de sjah werd Ali Akbar Velajati (1945) op zijn zeventiende gearresteerd door de geheime dienst. Hij studeerde daarna medicijnen. Na de Islamitische Revolutie(1979) werd hij parlementslid en onder meer vervangend minister van gezondheid.

Velajati was ruim zestien jaar (1981 tot 1996) minister van buitenlandse zaken, een feit dat hij in zijn campagne probeerde uit te buiten. Sinds hij de post van buitenlands minister niet meer bekleedt, is hij adviseur buitenlandse zaken van geestelijk leider Ali Khamenei, de machtigste man van Iran.

Ali Akbar Velajati staat bekend als een hardliner die altijd veel kritiek uit op de Verenigde Staten en Israël. Hoewel hij in zijn campagne wel pleitte voor betere relaties met het Westen, wantrouwen velen dit. Velajati staat op de lijst van Interpol wegens zijn vermoede betrokkenheid bij de bomaanslag van 18 juli 1994 op een Argentijns-Israëlisch centrum in Buenos Aires. Hierbij vielen 84 doden en 151 gewonden.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden