TOCH DRIE MUZIEKSTUKKEN

Uitvaartondernemers moeten steeds meer inspelen op nieuwe wensen bij begrafenissen en crematies. Moslims, hindoes en creolen willen dat hun laatste gang ook in Nederland van de passende rituelen vergezeld gaat. Daarnaast hebben ook autochtone Nederlanders steeds vaker persoonlijke wensen. Een serie over nieuwe rituelen voor na de dood.

Ze trekt een kastje open en pakt er een stapeltje papieren uit. “Was ze verzekerd?” Als het antwoord ontkennend is, staat ze zuchtend op. “Nou, dan kunnen we wel weer gaan.” Voor de ambtenaren is het een uitgemaakte zaak; dit wordt een gemeentebegrafenis. Nelly, de bewoonster van het huis die enkele dagen eerder in het ziekenhuis overleed, had geen geld om de uitvaart te bekostigen. En dan is het de taak van Uitvaarten van Gemeentewege, ervoor te zorgen dat ze toch een fatsoenlijke begrafenis krijgt.

Als Ingrid en Erik weer buiten op de stoep staan, worden in de smalle straat de gordijntjes nieuwsgierig opengetrokken. De buren houden het vreemde gezelschap nauwlettend in de gaten. “Eigenlijk hoef je in zo'n huis helmaal niet te kijken”, zegt Ingrid. “Dan doen je voelsprieten het werk. Je kunt een hele woning omlaaghalen maar dan vindt je nog niets.” Dan maken ze bij de dienst wel andere dingen mee. Zoals die man die al anderhalf jaar in z'n huis dood lag en inmiddels al een geraamte was geworden. Maar op z'n girorekening stond wel twintig mille. Of die vrouw een paar weken geleden. Al het meubilair en snuisterijen waren omwikkeld met papier en touw. Daar werd toch ook zo'n veertigduizend gulden gevonden. “Mensen verbergen hun geld op de gekste plaatsen”, zegt Erik, “we hebben zelfs weleens een tip gehad dat er een berg geld in een stofzuiger verborgen zat. Wie is er nou zo gek om daar te gaan zoeken.”

Per jaar krijgt de Dienst Uitvaarten van Gemeentewege vijfhonderd overlijdensmeldingen binnen. Bij de huiszoeking wordt de familie opgespoord en nagegaan of er geld is. Als er nabestaanden zijn, die de begrafenis willen verzorgen trekt de gemeente zich terug. Als de familie geen middelen heeft of als de overledene alleen op de wereld is, regelt de gemeenschap de uitvaart. Soms kijkt de Dienst toch nog vreemd op. Dan beweren de nabestaanden de kosten van de begrafenis niet te kunnen dragen, maar komen zij wel in bontjassen en met dure sieraden naar de begrafenis. Maar hoe kun je bewijzen dat de boel wordt opgelicht? Ook komt het regelmatig voor dat nog voordat de ambtenaren de woning hebben bezocht, buren en familie hun ronde al hebben gedaan en alles aan waarde hebben weggesleept. Erik: “Dan zie je opeens van die vreemde witte plekken op het behang of een stapeltje cd's terwijl ieder spoor van een cd-speler ontbreekt, en dan begrijp je het wel.”

“Het leuke van dit werk is dat je nooit weet waar je binnenstapt”, vindt hij. “Iedere keer is weer anders.” Soms zijn het woningen van bejaarden met alleen AOW, die geen verzekeringspolis hebben afgesloten. Dan is het een junk die op straat is gevonden. Maar de Dienst krijgt ook te maken met criminelen, mensen met een uitkering, zwervers. Erik weet zich nog een geval te herinneren van twee verstekelingen uit Liberia die zich in het ruim van een schip hadden verstopt voor de overtocht naar Amsterdam. Ze kwamen er niet meer levend uit. “We krijgen echt met van alles te maken”, zegt Ingrid. Vorige week moest ze nog met een kabel een woning worden ingehesen omdat de deur was geblokkeerd met rotzooi. “Autobanden, fietsen, kranten, de spullen lagen tot het plafond gestapeld. Maar de stank, dat was het ergst. De bewoner had z'n behoefte door het hele huis gedaan”, vertelt ze nog nagriezelend. “De kamer van Nelly, ach, wel een zootje, maar niets speciaals.” Ze geeft buurman André, die zich samen met andere buurtbewoners aan de overkant van de straat heeft geposteerd, de sleutels van de woning. André kent Nelly al van toen ze nog jong waren. Als trouwe buur heeft hij zich ontfermd over haar katten en de kippen toen de vrouw in het ziekenhuis lag. Maar toen hij hoorde dat ze was overleden, wist hij met de beesten niet goed raad. “De kippen waren geen probleem, die vielen al vanzelf om. Ze waren zo mager als stokkies”, legt hij uit terwijl hij tussen duim en wijsvinger de dikte van een luciferhoutje probeert uit te beelden. En de katten, het waren er maar liefst elf, heeft hij naar het asiel gebracht. Op twee verwilderde beesten na, die hij eindelijk na een wilde jacht heeft kunnen vangen.

“Het zal wel stil worden in de straat”, zegt hij tegen de blonde buurvrouw die schuin aan de overkant woont, 'want Nelly, dat was me er één.” De buurvrouw doet na hoe Nelly dronken door de straat waggelde, haar nachtpon en pantoffels nog aan. “Dan vloekte ze iedereen bij elkaar”, giechelt ze. Nelly was een onverbeterlijke alcoholiste, weten de buren. En daar ging al haar geld aan op. Want geld, dat had ze vroeger wel. “Schatrijk is ze geweest”, zegt André. “Ze zat vroeger in het leven, weet je, ze heeft zelfs een hotel gehad. Ik geloof dat ze een tijdje in wapens handelde. Ik zou wel een boek kunnen schrijven over dat mens. Maar die mannen van d'r hè, die verbrasten alles. En dan die drank. Later kon ze natuurlijk niet meer werken. Je kan in deze buurt toch niet gaan pesen.” Bij hem thuis laat hij foto's zien van Nelly in haar betere jaren. Een aantrekkelijke vrouw met een vermoeide uitdrukking op haar gezicht. “Kijk toch hier”, zegt André. “Staan die wijven in hun onderbroek te dansen. Dat is Nelly en dat is een vriendin, die dronk ook zoveel.” Met zijn vinger priemt hij op een andere foto. “Of hier met al die katten op bed. Voor die beesten was ze goed hoor, ze had toch ook wel iets liefs.” Hij gaat dan ook zeker naar de begrafenis. Een paar andere buren komen ook. Maar wie precies, dat weet hij niet. Hij gaat op z'n scooter en de rest bekijkt het maar. Met een klap sluit hij het boek, hij moet zijn duiven nog voeren.

Een paar dagen later begroeten de buren elkaar op de katholieke begraafplaats St. Barbara. “De dochter is toch gekomen”, fluistert André om zich heen kijkend. “Die had elk contact met haar moeder verbroken.” De kleine kapel is slechts voor een kwart gevuld met mensen, inclusief de in het zwart geklede dragers die zich discreet achter in de zaal hebben opgesteld. Als de laatste tonen van de muziek zijn weggestorven, schieten ze naar voren en tillen Nelly hoog boven de schouders. De kleine stoet beweegt zich naar het graf waar de kist met een druk op de knop naar beneden glijdt. Het afscheid is definitief. Binnen in de koffiekamer wijst de uitvaartleider op een streng uitziende man. “Dat is de baas”, zegt hij. “Controle. Maar gelukkig was alles prachtig in orde.” Het is logisch dat ook de begrafenissen voor de armen tot in de puntjes geregeld moeten zijn, vindt hij. Op St. Barbara gebeurd het zelfs regelmatig dat er helemaal niemand is op zo'n begrafenis. Niemand, alleen de dragers en hijzelf. “Vroeger mochten de armen niet eens met de kist in de kapel staan”, vertelt hij. “Dat ging allemaal buiten om, direct naar het graf.” De katholieke armen hadden ook nog een streepje voor op de niet-katholieken en kregen een plaatsje in gewijde grond. Andersdenkenden werden begraven aan de rand van het kerkhof, in aarde die niet door de priester was gewijd. “Tegenwoordig wordt er geen onderscheid meer gemaakt”, benadrukt de uitvaartleider. “Alles gebeurt net als bij een gewone begrafenis. Er zijn kaarsen, er is koffie en al komt er geen kip, toch worden er drie muziekstukken gedraaid. Het duet uit de parelvissers was toch mooi?” Dat heeft hij zelf uitgezocht. De buurvrouw is bij het verlaten van de begraafplaats een beetje giechelig geworden. “Zenuwen”, verklaart ze. “Trouwens, Nelly zou zich zelf waarschijnlijk rot gelachen hebben, zo was ze wel.” Ze zwaait even naar de buurman die op zijn brommer voorbij komt rijden en zegt dan haast verbaasd. “Raar hè, dat ze nooit meer terug komt. Misschien ga ik haar straks zelfs wel missen, ondanks al d'r geschreeuw. Want eigenlijk was dat mens toch wel uniek.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden