Tjolk: nieuwe melk in een oud merk

Een bekend zuivelmerk, maar nu met verantwoorde ingrediënten. Vier Friese boeren pimpen Tjolk.

Terwijl de rest blijft zitten, springen veertigers onmiddellijk op als ze het woord Tjolk horen. Het werd zelfs gebruikt als werkwoord in de jaren tachtig. 'Zullen we even tjolken?'. Voor hen is er goed nieuws. Dit aloude melkdrankje in drie fruitsmaken ligt vanaf maandag weer in de schappen.

Er is wel een verschil met 35 jaar geleden. Zowel de melk alsook de andere ingrediënten: fruitpuree, chocola en bananen, zijn of duurzaam geproduceerd of hebben een Fairtrade-keurmerk. "Dat is de reden om Tjolk terug te brengen", zegt initiatiefnemer Niek Nielen. "In het schap met verse zuivel is er veel ruimte tussen gangbare melk en biologische. Er is geen tussensegment. Duurzaam geproduceerde zuivel wordt niet als zodanig verkocht, terwijl de consument wel steeds meer vraagt om duurzame levensmiddelen."

De melk komt van vier boeren rond Oudega, in de zuidwesthoek van Friesland. Zij sloten zich begin dit jaar aaneen tot het Boerengilde. Wij wilden allang iets speciaals doen met onze melk", vertelt Jelle Osinga, een van de boeren, aan zijn keukentafel. "Wij doen hier aan natuurbeheer, onder andere weidevogelbeheer. Mijn natuurland geeft daardoor wel zo'n twintig procent minder omzet. Ik krijg daarvoor subsidie, maar dat is niet dekkend. Dus met een aantal boeren hier in de omgeving zocht ik naar een nieuw product waarmee we onze melk als duurzaam kunnen verkopen."

In die zoektocht lopen ze eind 2012 zuivelexpert Catharinus Wierda tegen het lijf. Hij hielp mee het Boerengilde op te richten. "Omdat het met één boerderij niet werkt. Je moet een behoorlijke melkstroom kunnen aanbieden", zegt Wierda aan Osinga's tafel. "Met die grotere melkstroom en het verhaal erbij, plus een afgewerkt product, ga je naar de supermarkten. Die zien ook dat consumenten meer en meer vragen om duurzame voeding."

undefined

Vogelnesten

Het natuurlijke boeren van de vier betrokken melkveehouders leverde tevens een toevallige bijvangst op. "Ik merkte dat mijn koeien gezonder werden van dat later gemaaide gras vanwege weidevogelnesten", stelt Osinga. "In het hooi van dat langere gras zitten ook kruiden en tezamen bevat het meer voedingsstoffen. Mijn antibiotica is nu tot een minimum beperkt. Bovendien heb ik minder krachtvoer in de vorm van geïmporteerde soja nodig."

Minder mest is ook nog een gevolg van natuurlijker boeren, zegt Osinga, want het leidt tot een minder intensief bedrijf. "Ik hoef nu geen mest meer af te voeren." Wierda: "Kortom, het is een bedrijfssysteem dat bijna niets meer van buiten nodig heeft. Zo is de kringloop bijna gesloten. Behoorlijk duurzaam dus."

De uiteindelijke bestemming van de duurzame melk had ook ijs kunnen worden of kaas, maar het werd Tjolk. Osinga: "We hebben alle opties opengehouden. Dat doen we nog steeds, maar Catharinus kende Niek Nielen." Wierda: "Nielen is goed thuis in de zuivelwereld. Hij had onder meer bij kaasmaker Cono zijn sporen verdiend, en hij had nu duurzame grondstoffen nodig voor zijn melkdrankje. Hij had het merk Tjolk gekocht om het gat tussen gangbare en biologische zuivel te vullen. Daar moest dan nog wel een melkverwerker bij, die de duurzame stromen gescheiden houdt van de gangbare en de biologische. Dat is de coöperatie NoorderlandMelk geworden, waar de boeren bij zijn aangesloten. Die schakel heb je nodig, anders kun je wel stoppen. Zij gingen mee. Ze vonden ons verhaal interessant en ook een voorbeeld voor hun eigen leden."

Net als in de Middeleeuwen moeten de gildeboeren van elkaar leren door alle kennis te delen. Wierda: "Transparantie is een harde voorwaarde. Ze moeten inzicht krijgen in elkaars cijfers. Maar ook kennis van buiten wordt gezocht. Zo leren wij van weidevogelexpert Theunis Piersma hoe we weidevogels moeten tellen. Je wilt als boer toch weten hoeveel je er met jouw vorm van beheer elk jaar weer produceert. Verder treedt de Vogelbescherming op als onze ambassadeur. Dat geeft vertrouwen met name naar de supermarkt toe."

Als Tjolk aanslaat wil het Boerengilde uitgroeien tot honderd leden in de komende vier jaar. En dan niet alleen voor Tjolk, maar ook voor andere producten. Wierda: "En dat hoeft niet altijd nieuw te zijn. Het kan ook een bestaand zuivelartikel zijn, dat de producent wil verduurzamen. Daar is ruimte voor in de supermarkt. Kijk naar de ontwikkelingen bij Fairtrade, kijk naar vlees van Beter Leven, kijk naar MSC-vis."

Of Tjolk aanslaat blijft gissen. Nielen, zelf ook een veertiger, heeft vertrouwen. "De generatie die tussen 1977 en 1991 is opgegroeid kent het goed en wil het vast aan haar eigen kinderen laten proeven. Er is toen veel reclame voor gemaakt. En ik vermoed dat er ook grootouders zijn die het nog wel kennen. Ik droom ervan dat het weer een werkwoord wordt."

undefined

De derde Tjolk

Het zuiveldrankje Tjolk werd voor het eerst in 1977 op de markt gebracht door de oostelijke zuivelcoöperatie Coberco, een van de voorlopers van de huidige gigant FrieslandCampina. Aanvankelijk nog onder de naam Sjolk. Maar na bezwaar van bierbrouwer Skol tegen deze merknaam is het veranderd in Tjolk. Begin jaren negentig verdween het van de schappen. In 2010 was er een eerdere poging om het merk nieuw leven in te blazen als een biologisch product. Dat mislukte omdat het merk kort na de introductie zijn producten uit het schap moest halen vanwege vroegtijdig bederf.

Vanaf maandag is Tjolk te verkrijgen bij 650 winkels van Jumbo en C1000. Op 1 oktober volgt Plus. Met Albert Heijn zijn gesprekken gaande.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden