Tips om Zwarte Piet versneld af te schminken

Communicatie-adviseur Harrie van Rooij legt uit waarom mensen zo fel reageren op de kwestie-Zwarte Piet. En geeft tips aan wie de aftocht van deze geliefde knecht wil versnellen.

Bij 'Pauw & Witteman' vertelde activist Quinsy Gario over zijn ervaringen met Zwarte Piet. Hij had zich als Surinaamse Nederlander vaak ongemakkelijk gevoeld in de nabijheid van de bruinzwarte, klungelachtige dienaar van de Sint die met zijn kroeshaar en Surinaamse accent domme fratsen uithaalde. Henk Westbroek, ook tafelgast, werd er bijna onpasselijk van. De kandidaat-burgemeester van Utrecht reageerde met een felheid alsof Gario hem persoonlijk van banden met de Klu Klux Clan had beticht.

Westbroek reageert zoals velen als de vraag over Zwarte Piet op tafel komt. Maar waarom zijn de reacties zo fel? Twee verklaringen dringen zich op. Om te beginnen hebben we in Nederland een nogal cryptische verhouding met onze nationale identiteit. Aan de ene kant doen we graag losjes en ironisch over onze culturele tradities. Die beleef je altijd met een knipoog. Tegelijk doen we dat wel degelijk vol overgave.

Zwarte Piet is vermoedelijk extra dierbaar omdat in deze potsierlijke snuiter de ironie zit ingebakken. Naast de ernstige Sinterklaas, de man met een missie, is Piet het symbool van carnavalesk contrast. Daar zijn we oertrots op. Van alle zelfrelativering is dan ook weinig over zodra de traditie onder druk komt te staan door internationale of uitheemse krachten. Het is misschien een malle Piet, het is wel ónze Piet.

De tweede verklaring gaat over racisme. De associatie van Piet met racisme snijdt diep door onze nationale ziel. Wij zijn hier immers niet racistisch! En dús kan onze geliefde traditie dat ook niet zijn. Zeker niet een traditie van onschuldig kindergeluk.

Een psycholoog zou zich haasten om te verklaren dat hier een hevige vorm van 'cognitieve dissonantie' aan de gang is. Als je beschuldigd wordt van iets waar je zo'n hevige afkeer van hebt (racisme) kun je twee dingen doen. Of je stopt met deze bij nader inzien ongepaste praktijk. Of je verklaart het hele verhaal tot op de bodem onzinnig. Optie twee biedt veel comfort.

Maar ondertussen lijkt het hek van de dam. De Verenigde Naties gaan onderzoek doen naar de vraag of Zwarte Piet racistisch is (op de website van De Telegraaf kwamen in een ochtend 1117 boze reacties op dit bericht binnen). Amsterdam bekijkt de mogelijkheden om meer rekening te houden met inwoners die zich gekwetst voelen. Verhalen over internationale hoon en verwondering bereiken steeds vaker onze media.

Ook de discussie zelf brengt de aftocht van Zwarte Piet dichtbij. Hoe vaker immers het woord 'racisme' in dezelfde zin als Zwarte Piet voorkomt - zelfs in vulkanische ontkenning - hoe vanzelfsprekender de associatie wordt.

Nog even en we zijn gewend aan de gedachte van een niet-zwarte Piet. Vier tips voor wie het proces van afschminken wil versnellen.

Zorg voor ontspanning in de discussie. Het kantelpunt lijkt nu wel bereikt. Maar wie zich van racisme beschuldigd voelt, zal nog lang de hakken in het zand houden.

Praat niet over de kleur van Piet. De zwartheid van Piet wordt schromelijk overdreven. In de meeste oude kinderliedjes komt Zwarte Piet helemaal niet voor, hoogstens gaat het over de 'knecht' van de Sint. Op oude televisiebeelden van Amsterdam is de goedheiligman zelfs omringd door witte helpers.

Benadruk wat hetzelfde blijft. Heb het over de koddige eigenschappen van de knecht, zijn humor en zijn acrobatische kunsten. Ook met de veer en de olijke hoed is niets mis.

Zorg voor kleine stapjes. Weerstand tegen verandering neemt af als je zorgt voor geleidelijke gewenning. Begin met een paar kleurrijke Pieten, voer hun aantal door de jaren langzaam op. Het is eerder geprobeerd en de tijd was nog niet rijp. Nu wel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden