Tillerson, Trump en Noord-Korea: alles gaat mis wat er mis kan gaan

Rex Tillerson (L) luistert naar president Donald Trump in een bijeenkomst op zijn verblijf in Mar-a-Lago.Beeld AP

Minister Tillerson voorziet Trumps aan Kim Jong-un gerichte retoriek van duiding. Keurig. Toch is het de vraag of zijn departement klaar is voor deze crisis.

Voor Rex Tillerson horen de tweets van Donald Trump bij de onverwachte gebeurtenissen waar een minister van buitenlandse zaken nu eenmaal mee te maken heeft: “We weten hoe we ons daaraan moeten aanpassen, hoe we ermee om kunnen gaan. Dus ik zie het niet als een obstakel, een hindernis, of als hulp.”

Dat zei hij vorige week dinsdag. Een week later moest hij reageren op een uitspraak van zijn president over Noord-Korea, die deze al net zo min met hem had afgestemd en die weinig behulpzaam was bij zijn pogingen de crisis rond de kernwapens van dat land te bezweren. “Ze zullen te maken krijgen met vuur en woede zoals de wereld nog nooit gezien heeft”, liet de president weten. De ophef is door Tillerson gesust zonder de angel er echt uit te halen: “De president gaf een stevige boodschap aan Noord-Korea in taal die Kim Jong-un begrijpt.”

Daarmee deed hij keurig - maar vermoedelijk niet vrolijk - zijn werk: in de VS gaat de president over het buitenlands beleid. Maar de minister moet natuurlijk adviseren, gesteund door een schare ambtenaren en diplomaten overal ter wereld. Dat gaat Tillerson minder goed af, te oordelen naar de commentaren van buitenland-experts, en huidige en vroegere medewerkers op het ministerie.

Hij spartelt, oordeelt bijvoorbeeld Derek Chollet, die zes jaar voor de regering-Obama werkte. Dat er vorige maand al geruchten gingen over een mogelijke ‘Rexit’ stelde hij met teleurstelling vast, schrijft hij in Foreign Policy. Hij had hoge verwachtingen van de voormalige topman van Exxon, die is aanbevolen door oud-ministers, zoals James Baker (onder George H.W. Bush) en Condoleezza Rice (onder George W. Bush).

Alles gaat mis

Eigenlijk gaat alles mis wat er maar mis kan gaan. Tillerson heeft niet de benodigde nauwe band met president Trump, is slecht bereikbaar voor buitenlandse collega’s en isoleert zich op zijn departement. Geïnspireerd door zijn tijd als directeur van een multinational heeft hij geconcludeerd dat Buitenlandse Zaken te groot en te chaotisch is. In afwachting van een reorganisatie zijn er nog nauwelijks onderministers benoemd - ook niet voor Oost-Azië. Zijn adviezen over de brandhaarden in de wereld krijgt Tillerson in plaats daarvan van door hemzelf binnengehaalde politieke adviseurs.

Een andere bron van ongenoegen onder de medewerkers is een voorgestelde nieuwe formulering van de doelstelling van het departement - op zich gebruikelijk als een nieuwe regering aantreedt. In navolging van Trumps ‘Amerika eerst’ beleid, spreekt de nieuwe tekst van het ‘bevorderen van de veiligheid en voorspoed van het Amerikaanse volk wereldwijd’. Verdwenen: het bevorderen van de democratie.

Het gevolg van dat alles is een uittocht van ervaren personeel. Maar dat past ook wel in het beleid van Trump: hij wil 30 procent bezuinigen op Buitenlandse Zaken - en Tillerson stemt ermee in. Daar kwam veel kritiek op. En minstens één lid van Trumps kabinet vindt het vermoedelijk ook geen goed idee. Minister van defensie James Mattis zei in 2013, toen hij nog bevelhebber was van de troepen in onder meer Afghanistan en Irak: “Als je Buitenlandse Zaken niet al het geld geeft dat ze nodig hebben, moet ik uiteindelijk meer munitie kopen.”

Tekst loopt door onder de afbeelding

Zuid-Koreanen demonstreren voor de Amerikaanse ambassade in Seoul, waar ze Washington vragen kernwapens in het land te plaatsen.Beeld EPA

Noord-Korea komt met aanvalsplan voor Guam

Noord-Korea laat zich niet afschrikken door de dreigende taal van de Amerikaanse president Donald Trump. Het regime in Pyongyang liet gisteren weten dat het plannen maakt om binnenkort vier raketten af te vuren op het Amerikaanse eiland Guam in de Stille Oceaan.

De gedetailleerde aankondiging is opmerkelijk. Het is de bedoeling om niet het eiland zelf te treffen, maar de raketten dicht in de buurt van Guam in zee te laten storten, op circa dertig kilometer afstand. Ook dat zou een zware provocatie van de Amerikanen zijn.

Volgende week moeten de voorbereidingen klaar zijn, zei de Noord-Koreaanse generaal Kim Rak-gyom. Als de grote leider Kim Jong-un het bevel geeft, kunnen de middellange-afstandsraketten van het type Hwasong-12 worden gelanceerd.

Trump zei dinsdagavond dat Noord-Korea te maken zou krijgen met ‘vuur en woede zoals de wereld nog nooit heeft gezien’, als Pyongyang zo’n aanval doorzet. ‘Allemaal onzin’, was het commentaar in Noord-Korea. Anderen in het team van Trump, zoals zijn minister van buitenlandse zaken Rex Tillerson, probeerden vervolgens de spanning wat te verminderen.

Sommige deskundigen zien de aankondiging die Pyongyang gisteren deed als een geruststelling. “Door dit van tevoren te laten weten, geven ze de stilzwijgende boodschap mee dat wat ze gaan doen niet een echte aanval is”, zegt de Japanse hoogleraar Masao Okonogi tegen persbureau Reuters.

Tekst loopt door onder de afbeelding.

Een Amerikaanse B-1 bommenwerper wordt in de lucht bijgetankt tijdens een langdurige missie.Beeld EPA

'China moet Noord-Korea steunen'

Maar er kwamen gisteren ook vijandige reacties op de Noord-Koreaanse plannen. Zuid-Korea dreigde ‘hard en sterk’ terug te slaan, samen met de Amerikaanse bondgenoot. De Chinese staatskrant Global Times schrijft dat als de Verenigde Staten besluiten om Noord-Korea aan te vallen, China zijn buurland moet verdedigen, en het land neutraal moet blijven mocht Noord-Korea de eerste slag toedienen. De goed gelezen krant pleit voor behoud van de status quo op het Koreaanse schiereiland. Want in Korea komen de strategische belangen van alle partijen samen. En niemand zou moeten proberen om de regio te domineren.

Volgens het redactioneel commentaar moet China met een stevige tegenreactie komen als Chinese belangen in het geding komen. Als de VS en Zuid-Korea besluiten om het regime in Pyongyang omver te werpen, zal China proberen dat te voorkomen, aldus de krant. China is de belangrijkste bondgenoot van Noord-Korea en sinds de spanningen zijn opgelopen, roept het land op om de kalmte te bewaren. Het land stemde onlangs wel in met nieuwe sancties tegen Noord-Korea.

De Japanse minister van defensie Onodera zei dat een raketaanval door Noord-Korea een nationale ramp zou zijn, omdat die het bestaan van zijn land zou bedreigen. De raketten zouden over Japan vliegen. Japanse militairen lieten ook weten dat ze de Noord-Koreaanse projectielen op weg naar Guam uit de lucht kunnen schieten.

Op Guam is een grote Amerikaanse militaire basis gevestigd. Die is de uitvalsbasis van de luchtmacht en de marine van de VS in Oost-Azië.

Navo zal Verenigde Staten niet in de steek laten

Bij een Noord-Koreaanse aanval op het Amerikaanse eiland Guam in de Grote Oceaan zijn de Navo-landen niet verplicht tot militaire hulp aan de Amerikanen. Volgens een Navo-woordvoerder valt Guam niet onder het gebied waarvoor de bijstandsplicht geldt.

Het zou dus een puur politieke beslissing zijn van de andere leden om bij een aanval op het 2000 kilometer ten oosten van de Filippijnen gelegen eiland te handelen volgens artikel 5 van het Navo-verdrag. Daarin staat “dat een gewapende aanval op één of meerdere Navo-landen wordt beschouwd als een aanval tegen allen”. Maar artikel 6 kent een gebiedsbeperking: het grondgebied van de Navo-landen in Europa of Noord-Amerika, alsmede het grondgebied van Turkije, of op de onder territoriale bevoegdheid van een van de partijen vallende eilanden in het Noord-Atlantische gebied ten noorden van de Kreeftskeerkring. Guam ligt ten zuiden daarvan. Maar Navo-kringen achten het onwaarschijnlijk dat de bondgenoten de VS militaire steun zullen weigeren.

Lees ook: Verbazing over Amerikaanse handreiking aan Noord-Korea

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden