Tilburgs symposium over zin en onzin pastorale hulp

TILBURG - Stel dat de barmhartige Samaritaan, de priester en de leviet onbewust deel waren geweest van een psychologisch experiment over helpen. En: waarom had Olivier B. Bommel zich beter niet kunnen opwerpen als hulpverlener van het noodlijdende volk der Apoka's?

Van een onzer verslaggevers

'Helpen - zin en onzin' was het thema van een symposium gisteren in Tilburg over de betekenis van helpen; het was georganiseerd door de theologische faculteit. De nadruk lag op de hulpverlening van pastores en therapeuten. Het thema sluit aan bij de variant waarin men zich in Tilburg in de vrije studierichting theologie kan specialiseren: zingeving en hulpverlening.

Volgens prof. R. Nauta van de Tilburgse faculteit is het motief voor hulpverlening een paradox van eigenbelang en andermans. Hij verhaalde van een experiment waarvan de bedenkers waren uitgegaan van de gelijkenis van de barmhartige Samaritaan (Lukas 10).

Een aantal studenten was gevraagd een voordracht te houden over pastoraat, die op video zou worden opgenomen ter nadere analyse; een andere groep moest iets zeggen over Lukas 10. Kort tevoren werd de helft van beide groepen gesommeerd zich wegens een misverstand meteen naar de studio te haasten. De anderen konden er rustig heen wandelen.

Amechtig

Onderweg troffen zij een man die amechtig half in elkaar gezakt tegen een deurpost hing. Wie zich moesten haasten lieten de man vaker aan zijn lot over dan degenen die alle tijd hadden. Het maakte geen verschil of men bij de pastoraatsgroep of bij de barmhartige Samaritaangroep hoorde.

Moraal: de 'priester' en de 'leviet' zijn zij die haast hebben, de Samaritaan met zijn ezeltje is degene die op zijn gemak de weg afkuiert. De eersten snelden de ongelukkige aan de kant voorbij, de ander ging helpen. Conclusie: de religieuze factor speelt nauwelijks een rol bij de vraag helpen of niet helpen.

Het experiment was daarmee niet afgelopen. Als iemand de man tegen de deurpost hulp aanbood zei deze dat het wel weer ging. Wat toen? Sommigen trokken zich daarop terug, anderen bleven hulp opdringen. Wie trokken zich terug, wie drongen aan? De studenten voor wie godsdienst vooral een permanente zoektocht naar waarheid is lieten de vermeende patient verder met rust. De meer orthodoxe studenten bleven echter koffie aandragen, dwongen de 'patient' binnen te gaan en getuigden van de kracht en genezing in Christus.

Moraal: Of men helpt hangt vooral van de situatie af, maar hoe men iemand helpt heeft te maken met iemands religieuze opvattingen. Hoe minder zeker men zelf is, des te groter is de neiging om naar het slachtoffer te luisteren. Hoe heiliger iemand zelf overtuigd is,des te minder telt wat de ander zegt.

Prof. Nauta wees daarmee op de dubbelzinnigheid in veel hulpbetoon. Waar hulp bewust wordt nagestreefd staat eigenbelang op de voorgrond. Als de ander werkelijk voorop staat is hulp om niet, zonder motief, aldus Nauta.

Dubieuze zaak

Ook Nauta's Leidse collega M. den Dulk (praktisch theoloog) noemt helpen een dubieuze zaak. Er zijn heel wat bijbelteksten die in verschillende bewoordingen een duidelijke boodschap hebben: onze hulp is de Naam van de Heer, bij de mensen is geen helper te vinden. Alle reden dus om niet te hooggestemd over het menselijk helpen te spreken. Maar met de eerste bijbelbladzij omgeslagen komt de lezer toch het woord hulpe tegen: de mens en de vrouw tegenover hem. Is 'helpen' - een dubieuze daad - dan toch de grondvorm van menselijkheid?, vraagt Den Dulk zich af?

In het spoor van Karl Barth luidt Den Dulks antwoord bevestigend, waar 'bijstand' iets wederzijds is: verlenen en nodig hebben. Maar aanvaardt Adam werkelijk de hulpe van Eva? Dat blijft een probleem zolang de machtsverhouding tussen de Adams en Eva's ongelijk zijn.

Heer Bommel hielp het volk de Apoka's van de wal in de sloot, tot hij ook zelf in acute nood kwam te verkeren. In zee geslingerd riep hij met zijn laatste krachten: HELP!, en Wammes Waggel viste hem eruit. Op slot Bommelstein sprak de zo hulpwillige kasteelheer: ”Een ding is zeker. Ik, Olivier B. Bommel heb zelf, persoonlijk om hulp geroepen en dat kwam uit het diepst van mijn gemoed.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden