Tijgerbalsem vaart wel bij de crisis

AMSTERDAM - Wee Cho Yaw, de topman van Haw Par Corporation, heeft opeens een vervelende mededeling voor de aandeelhouders. In het eerste half jaar van 1998 is er weliswaar winst gemaakt, maar minder dan in de eerste zes maanden van vorig jaar. Tachtig procent minder, wel te verstaan.

Het Singaporese concern, dat een paar jaar geleden de miljoenen nog met bakken tegelijk zag binnenstromen, moet eind dit jaar vermoedelijk genoegen nemen met een winst van hooguit vijf miljoen gulden. Het is kenmerkend voor Singapore, dat de Aziatische crisis nog redelijk buiten de deur wist te houden, maar inmiddels toch echt met de neus op de feiten wordt gedrukt. En de wetenschap dat zelfs bij zo'n gerespecteerd bedrijf als Haw Par de bomen niet meer tot aan de hemel reiken, komt hard aan in de stadstaat.

Bij de naam Haw Par denkt heel Zuidoost-Azië maar aan één ding: Tiger Balm, bij ons beter bekend als Tijgerbalsem. En in Singapore komt daar nog een dimensie bij: Haw Par Villa, oftewel Tiger Balm Garden, het park dat de broers Haw en Par Aw cadeau deden aan de inwoners van Singapore onder het motto: 'wie aan de maatschappij verdient, moet haar ook wat teruggeven'.

Haw en Par namen aan het begin van deze eeuw de apotheek over van hun overleden vader in Rangoon. Al snel hadden zij in de gaten dat er meer te verdienen viel in de explosief groeiende Britse kolonie Singapore. Volgens de overlevering was Haw de slimme zakenman en Par de meer ingetogen apotheker en die combinatie zou hen tot miljardair maken. “Ik leer alles over de westerse geneeskunde”, zou Haw tegen zijn broer hebben gezegd, “en jij alles over de Oosterse geneeskunde. Samen verliezen we geen enkele patiënt. Hij kan kiezen tussen oost en west en het honorarium komt bij ons terecht.”

Hun wondermiddel heette Tiger Balm - niet toevallig is de tijger ook het symbool van Singapore - en het recept is tot op de dag van vandaag geheim. Het is een sterk ruikende balsem die verlichting geeft bij spierpijn en verkoudheid, maar hypochonders als ze zijn, weten alle Aziaten daar nog een oneindige reeks van andere heilzame werkingen aan toe te voegen. Bij de geringste hoofdpijn, zeeziekte, insektenbeet, beurse plek of appelflauwte komt het bekende kleine potje met het rode dekseltje met de springende tijger tevoorschijn.

En dat is precies wat de broers Haw en Par voor ogen stond toen zij hun voor die tijd revolutionaire merchandising op touw zetten. Het potje moest zo klein zijn, dat het in elke broekzak of handtas paste. Vervolgens werd het middel op vrij agressieve manier aan de man gebracht. Broer Haw reisde stad en land af om het volk een kleine hoeveelheid balsem gratis te geven. De winkeliers bij wie Haw zijn potjes bracht, kregen in eerste instantie te horen: 'betaal me nu niet, verkoop wat je kunt en hou de helft van de opbrengst zelf'. Toen de vraag snel daarna op gang kwam, werd die tactiek onverbiddellijk vervangen door 'boter bij de vis'.

Een rage was geboren. Miljoenen potjes Tiger Balm veroverden India, Thailand, Maleisië en Nederlands-Indië. Haw en Par, die en passant hun aantal echtgenoten fiks uitbreidden, werden in recordtempo schatrijk. Vanaf dat moment, zo eind jaren twintig, werden de broers filantropen in de beste zin van het woord. 'Opkomen voor de minder bedeelden' werd hun motto en zij brachten dat tot uitdrukking in de stichting van een school waar het behoud van de Chinese taal en cultuur hoog in het vaandel stond. Vervolgens werd een reeks van Chinese kranten opgericht in Zuidoost-Azië. De stad Singapore kreeg de Tiger Balm Garden cadeau, een wonderlijk park waar de inwoners zich tot op de dag van vandaag gratis mogen vergapen aan prachtige en weerzinwekkende beelden uit de Chinese mythologie.

De opmerkelijkste stap was de oprichting van een 'bank voor de gewone man', waar eindelijk ook iemand met een minder gevulde beurs terecht kon. Singapore groeide uit tot een mondaine stad, Haw en Par deinden mee op de golven van de nieuwe luxe en lieten iedereen meegenieten van hun welvaart.

De Tweede Wereldoorlog ging grotendeels aan de broers voorbij, omdat zij het door de Japanners bezette Singapore ontvluchtten en in Hongkong onverdroten doorgingen met de productie van Tiger Balm. Na de oorlog groeide hun bedrijf uit tot een gigant in Zuidoost-Azië met vertakkingen en belangen in de pharmaceutische industrie, banken en media. Par heeft dat allemaal niet meegemaakt, hij overleed in Burma in 1944. Zijn broer Haw stierf in 1954 aan een hartaanval.

Met het bedrijf dat de broers achterlieten, had het allemaal nog mooier kunnen aflopen als niet de inmiddels behoorlijk uitgedijde familie Aw te grote ogen had gekregen. Haw Par Brothers International Limited werd in 1969 naar de beurs gebracht. De in Europa en de Verenigde Staten zeer succesvolle beleggingsgroep Slater Walker werd binnenboord gehaald met als opdracht in zo kort mogelijke tijd zoveel mogelijk geld te verdienen.

Dat lukte de slimme zakenman Jim Slater, maar de familie bleek het paard van Troje te hebben binnengehaald. Slater zette vijf Britten aan de top van het bedrijf en kocht de familie vrijwel geheel uit. Slater strandde echter al snel, toen bleek dat hij in dubieuze zaken verwikkeld was. Halsoverkop moest hij Singapore verlaten. Het is een zwarte bladzijde in de geschiedenis van Haw Par, waaraan het bedrijf liever niet meer wordt herinnerd.

Het concern kwam weer netjes in handen van Singaporezen en door een nauwe samenwerking met een van de grootste banken in het land, de United Overseas Bank, kon Haw Par nog verder uitgroeien. Nog altijd produceert Haw Par tijgerbalsem, maar dat is allang niet meer het voornaamste product. Van China tot Australië zit Haw Par in medische producten, informatie-technologie, pretparken, bowlingbanen en het heeft belangen in tal van ondernemingen. Het concern zet daarmee jaarlijks ruim 340 miljoen dollar om en heeft in Singapore bijna achthonderd mensen in dienst.

En dan opeens die enorme terugval van de winst. In alle sectoren is een achteruitgang merkbaar die te wijten is aan de economische recessie in Azië: de Japanners komen niet meer naar de pretparken, alle aandelenpakketten zijn minder waard geworden en de vraag in de regio is op alle fronten gestagneerd.

Toch trekt voorzitter Wee Cho Yaw een brede grijs als hij de cijfers voorleest. Want er wordt toch nog winst gemaakt? Bovendien kan het gerespecteerde Haw Par niet zoveel overkomen zolang Wee Cho Yaw er de leiding heeft. Hij is namelijk ook de eerste man bij de United Overseas Bank.

En wat het belangrijkste is: in één sector is de winst wel gestegen, namelijk die waarin het product wordt gemaakt waarmee de gebroeders Haw en Par ooit begonnen. Tiger Balm, nog altijd het uithangbord van Haw Par Corporation, ging onverminderd goed over de toonbank. Aziaten zien er kennelijk zelfs een middel tegen recessie in.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden