Tijdloze Toon bleef zich verwonderen

De harmonie verlaat de Grote Kerk in Sittard na de herdenkingsmis voor Toon Hermans. ( FOTO KOEN VERHEIJDEN) Beeld
De harmonie verlaat de Grote Kerk in Sittard na de herdenkingsmis voor Toon Hermans. ( FOTO KOEN VERHEIJDEN)

Tien jaar geleden overleed cabaretier Toon Hermans. Een mis in zijn geboorteplaats Sittard was de aftrap voor ’Toon 2010’, een herdenkingsjaar vol culturele activiteit. „Hij was het Toonbeeld van de zoekende gelovige.”

Toon Hermans moest niets hebben van staf en mijter, aldus pater en vriend van de gevierde cabaretier, Gerard Oostvogel (82). „God stond voor hem niet gelijk aan de kerk.” Toch was de katholieke Hermans voor hem ’letterlijk het Toonbeeld voor de eigentijdse gelovige. Zoekend’.

De conferencier uit Sittard woonde de laatste tien jaar van zijn leven in Bosch en Duin en bezocht regelmatig de mis bij de pater in het nabije Bilthoven. „Voordat ik begon liep hij vaak minutenlang heen en weer, naar buiten en weer terug. Hij twijfelde over wat hij kwam doen.”

Oostvogel refereert aan een gevleugelde uitspraak van Hermans: Ik weet niet veel. „Hij was meer een filosoof, altijd verwonderd over de kleinste dingen. Dat maakt zijn liedjes en gedichten zo tijdloos. Zelfs op zijn sterfbed verwonderde hij zich nog over het mysterie van zijn definitieve vertrek.”

Toon Hermans overleed op 22 april 2000 op 83-jarige leeftijd aan de gevolgen van een hartaanval. Voor de Stichting Toon Hermans reden om tien jaar na dato ’Toon 2010’ uit te roepen. Gisteren was de aftrap in de Grote Kerk in Sittard. Bisschop Wiertz van Roermond leidde een herdenkingsmis waarin ook werk van Hermans werd voorgedragen, onder meer door Oostvogel.

Volgens de pater, die ’heel wat afgepraat’ heeft met Hermans en hem de ziekenzalving gaf, waren de conferencier en zijn werk niet zo oppervlakkig als ze leken. „Hij las Kierkegaard, Pascal en Augustinus. Dat ballonnetje dansend in de wind aan een draadje, stond voor het leven dat we allemaal ooit eens moeten loslaten.”

Humor, Hermans handelsmerk, en geloof gaan samen, meent Oostvogel. „Daarmee liep hij om het kerkelijk dogma heen. Zonder humor verval je al snel in fundamentalisme.” Hermans was geen katholiek ten voeten uit, vertelt hij. „Toon zei: die God van mij is helemaal niet concreet, maar Hij is wel mijn ademhaling.”

Toch herkent Oostvogel katholieke wortels in Hermans werk. „Dat lied over zijn engelbewaarder Gabriël die hij vroeger had. Het eindigt met ’Gabriel, waar zit je nou’, daar klinkt heimwee naar het verleden in door. Heel mooi.”

„Typisch katholiek, die engelbewaarder”, vindt ook cabaretkenner Kick van der Veer. Religie speelt duidelijk een rol in het oeuvre van Hermans, zegt hij. „Hermans blikt vaak terug naar de kerk van weleer, ’toen de klokken nog met de hand geluid werden’. En hij heeft een gebedenboek laten uitgeven.” Van poppenkast in de kerk was Hermans wars, zegt Van der Veer. „Hoewel, ik ken een geluidsopname van tien minuten, een gedicht, over processies in Limburg. Hij beschreef hoe die er aan toe gingen en hoe men bad. Een ode aan het katholicisme.”

Dat Hermans zo ongelofelijk geliefd was bij het grote publiek komt volgens Van der Veer omdat hij het alledaagse tot iets bijzonders verhief. „Dit wilden wij horen. Mensen die zich beter voordeden, maakte hij belachelijk. Hij sprak zoals wij, daar waar cabaretiers Wim Sonneveld en Fons Jansen zich graag een beetje bekakt gedroegen. Toon had ook zelfspot. Hij zei bijvoorbeeld: ik zat me laatst zo vreselijk aan te stellen. Dan schurkten wij tegen hem aan omdat we onszelf herkenden en dachten: Wat ben jij een aardige kerel. Terwijl hij toch een belangrijk man was”, vertelt Van der Veer met onverholen bewondering.

Tien jaar na zijn overlijden een Toon-jaar? „Toon is tijdloos”, meent de cabaretkenner. Zijn liedjes en conferences gaan niet over de actualiteit, dus ze zijn niet gedateerd. Zijn trage tempo is dat wel. Maar in deze tijd van zapcabaret, waarin kwesties niet langer dan twee minuten mogen duren, vind ik dat heerlijk.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden