Tijdens vijfde 'Oost-top' wil EU zich liever nergens meer aan branden

Premier Rutte heeft minister Halbe Zijlstra van buitenlandse zaken (VVD) naar Vilnius gestuurd.Beeld ANP

Voorzichtige stappen naar betere samenwerking, maar veel inniger zullen de banden tussen Brussel en Oost-Europa voorlopig niet worden.

Je kunt het gerust de 'don't mention the war'-top noemen. EU-leiders verzamelen zich vandaag in Brussel voor een ontmoeting met ambtgenoten uit zes voormalige Sovjetrepublieken, en de al dan niet sluimerende, gewapende conflicten in die landen staan niet op de agenda.

Het grootste conflict speelt zich nog steeds af in het oosten van Oekraïne, maar op de vijfde top van de EU met de zogeheten oostelijke partnerschapslanden wordt er niet over gepraat. Dat geldt ook voor de aanhoudende strubbelingen rond Nagorno-Karabach en Transnistrië. "Deze top is niet de gelegenheid voor conflictbeheersing", aldus een hoge EU-functionaris. "De bijeenkomst gaat over het verdiepen van het partnerschap."

Hoe die relatie tussen de EU en de zes betrokken landen zich de komende jaren zal ontwikkelen, weet eigenlijk niemand, waardoor op deze topontmoeting geen dramatische ontwikkelingen zijn te verwachten. De laatste jaren zijn wel grote stappen gezet, die onder meer hebben geleid tot associatieakkoorden met Oekraïne, Moldavië en Georgië. Dat zijn ook de landen die het graagst bij de EU willen horen. De drie andere landen - Armenië, Azerbeidzjan en Wit-Rusland - hebben die aspiraties niet en schurken liever tegen Rusland aan.

Dat wordt nog eens onderstreept door de afwezigheid vandaag van de Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko, alias 'de laatste dictator van Europa'. Hij was weliswaar voor het eerst uitgenodigd voor zo'n oostelijke partnerschapstop, na het opheffen van de meeste EU-sancties tegen Wit-Rusland, begin vorig jaar. Maar Loekasjenko stuurt zijn minister van buitenlandse zaken, net als premier Rutte overigens. Rutte wil niet twee ministerraden op rij missen; vorige week was hij op een andere EU-top in Gotenburg.

Geen zwart-wit-keuze

Intussen wil de EU uit alle macht de indruk wegnemen dat de oostelijke partnerschapslanden voor een zwart-wit-keuze staan tussen de EU en Rusland. "We dwingen landen niet om te kiezen tussen ons en anderen", aldus de EU-functionaris. "We denken niet dat het raamwerk van het EU-partnerschap betrekkingen met andere buren verhindert." Zo hoopt Brussel de banden met Armenië aan te halen, zonder af te doen aan het Armeense lidmaatschap van de Euraziatische Economische Unie, het samenwerkingsverband onder leiding van Rusland.

Vier jaar geleden had het er nog wel alle schijn van dat Oekraïne voor zo'n 'binaire keuze' stond. Tijdens een gelijksoortige EU-Oost-top in de Litouwse hoofdstad Vilnius was het de bedoeling dat de toenmalige Oekraïense president Janoekovitsj een associatieakkoord met de EU zou ondertekenen. Onder druk van de Russische president Poetin zag hij daar op het laatste moment van af. Die weigering leidde tot een volksopstand in hoofdstad Kiev, die bloedig werd neergeslagen. Janoekovitsj sloeg op de vlucht; het associatieakkoord kwam er uiteindelijk toch.

Zo spannend als in Vilnius zal het vandaag niet worden. De leiders zullen vooral een pas op de plaats maken. Binnen de EU is er weinig enthousiasme om de oosterburen enig zicht te bieden op lidmaatschap: zie ook het 'inlegvel' dat premier Rutte na het Oekraïne-referendum van vorig jaar aan het associatieakkoord heeft weten toe te voegen. Daarin wordt nog eens klip en klaar herhaald dat dit akkoord geen opstapje is voor aansluiting bij de EU.

De naam van de EU-functionaris is bij de redactie bekend.

Lees ook: Juncker is sterk gekant tegen een Europa van kopgroepen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden