„Tijdens die uitzending is de emancipatie begonnen van mense...

„Tijdens die uitzending is de emancipatie begonnen van mensen met een handicap, die voor die tijd zielig werden gevonden. Zij hebben nu volstrekte gelijkwaardigheid, daar ben ik het meest tevreden over.”

Zo keek Arie Klapwijk (1921) drie jaar geleden in Trouw terug op ’Open het Dorp’, het televisie-evenement dat hij in november 1962 ontketende. Dat hij met de marathon-uitzending – de actie duurde 23 uur – een tv-trend zette, vond hij minder belangrijk. ’Open het Dorp’ was niet de eerste liefdadigheidsactie op de Nederlandse televisie (dat was ’Beurzen open, dijken dicht’ na de Watersnoodramp van 1953), wel de eerste echt grote.

Maar daar ging het Klapwijk niet om. Hij was revalidatie-arts en destijds geneesheer-directeur van de Johanna Stichting, het revalidatiecentrum voor jongeren in Arnhem. In de buurt daarvan, vond hij, zou een dorp voor minder-validen moeten komen, waar alles is aangepast.

Hij kreeg er lucht van dat de Avro bij het 40-jarig bestaan „iets met een goed doel” wilde doen, maar nog niet wist welk. Klapwijk ging met Sybe van der Zee praten en werd overrompeld door hoe snel het daarna ging. Op 26 en 27 november 1962 presenteerde Mies Bouwman de uitzending vanuit de RAI in Amsterdam. Het evenement, waar honderden artiesten gratis optraden, waaronder het Concertgebouworkest en Wim Kan (die telefonisch in een paar minuten een half miljoen uit de zakken van gefortuneerde Nederlanders praatte), werd tegelijk op radio en televisie uitgezonden.

Klapwijk begon, met een toespraak. Hij richtte zich tot ouders en zei dat ze naar hun slapende kinderen moesten kijken en zich voorstellen hoe het voelt om een gehandicapt kind te hebben. Die eerste anderhalf uur leverde al 6,5 miljoen gulden op. Klapwijk verscheen telkens in beeld om op te sommen wie er nu weer iets had gegeven, en hoeveel: „Een zeilboot erbij. Een importrice van landbouwwerktuigen uit de buurt van Zutphen geeft 8100 gulden. En een heel bekend warenhuis: vijftienduizend vijfhonderdvierentwintig gulden zestig cent.” De actie bracht op de dag zelf 16,4 miljoen gulden (7,5 miljoen euro) op, wat later aangroeide tot 25 miljoen. (Mies Bouwman: „Heel hartelijk dank, fijne mensen in de RAI, fijne mensen in het land, fijne winkeliers en iedereen.”).

Klapwijk was even waarnemend directeur van Het Dorp, keerde daarna terug naar de Johanna Stichting en stapte in de jaren tachtig over naar de gehandicaptensport. Een paar decennia na de opening van Het Dorp begon het denken over gehandicaptenzorg overigens te veranderen; in plaats van in ’een eigen dorp’, denkt men nu, zouden mensen met handicaps bij voorkeur tussen valide mensen moeten wonen. Vrijdag 22 augustus overleed Arie Klapwijk in een ziekenhuis in Ede, 86 jaar oud.

Ze schreef en tekende kinderboeken die iets prettig ontregelends hadden. Daarnaast illustreerde Annemie Heymans (1935) talloze kinderboeken van anderen.

Haar eigen boeken waren grappig en ontroerend, zonder dat al te nadrukkelijk te willen zijn. Zoals ’Neeltje’, naar de hoofdpersoon van de verhalenbundel. Neeltje moet naar buurvrouw De Boer omdat haar moeder die dag moet werken (en Neeltje nog te klein voor school is). Mevrouw De Boer gaat boven wat eten brengen aan ene Max, die ziek in bed ligt. Neeltje kent die hele Max niet.

- Die daar boven, is dat je broer? vraagt Neeltje.

- Dat is meneer De Boer, zei mevrouw De Boer.

- Jeminee, zei Neeltje.

- Vind je dat gek? vroeg mevrouw De Boer. Ik ben al wel tien jaar met hem getrouwd.

- Ik vind hem lelijk, zei Neeltje. Waarom trouwde je dan met hem?

- Omdat hij zo mooi meubeltjes kan knippen uit karton, zei mevrouw De Boer.

Annemie Heymans schreef tussen 1971 en 2001 zo’n zestien boeken voor kinderen. Menigmaal deed ze dat samen met haar iets oudere zuster Margriet. Zoals bijvoorbeeld ’De prinses van de moestuin’ uit 1991. Het werd bekroond: de tekst kreeg in 1992 een Zilveren Griffel, de illustraties een Vlag en Wimpel. Een jaar later volgde de Nienke van Hichtumprijs. ’De Prinses van de moestuin’ is een poëtische vertelling over een gezin waarin de moeder is gestorven. (Hoewel: „Ze is niet verdwenen/Je kunt haar nog horen/In suizelende wind/In fluisterend gras/Ze zingt in de bomen/Dat doen alle doden/die bij leven zijn liefgehad?). Vader is sindsdien erg verstrooid, luistert niet naar wat de kinderen zeggen en begraaft zich in zijn werk.

Het zoontje Lutje Matte („bijna zeven”) doet het op school niet zo best en droomt van een prinses. En de elfjarige dochter Hanna heeft genoeg van het huidige, treurige bestaan zonder moeder en met te veel verantwoordelijkheid. Ze sleept de meubels uit hun huis ’s nachts naar de moestuin en schept daar een ander, gezelliger huis, waar broer en vader graag ook komen wonen. Donderdag 21 augustus overleed Annemie Heymans, 73 jaar oud.

Wolfgang Vogel (1925) was advocaat in de DDR. In 1961 organiseerde hij de eerste spionnenruil van de Koude Oorlog. Op de ochtend van 10 februari 1962 werden dankzij Vogels bemiddeling een Amerikaanse en een Sovjetspion geruild op de Glienicker Brücke in Potsdam.

Er zouden er meer volgen. Vogel bemiddelde bij de ruil van 150 spionnen en regelde namens de DDR de verkoop van politieke gevangenen en DDR-burgers die naar het Westen wilden. Alles samen zou hij zo’n 250.000 mensen naar de andere kant van de Muur hebben gebracht, waarvan ruim 34.000 politieke gevangenen en meer dan honderdduizend familie-herenigingen. De DDR verdiende er honderden miljoenen mee. Vogel werd zelf ook rijk door deze mensenhandel.

Na de val van de Muur echter raakte Vogel, die ooit zowel vertrouweling was van DDR-roerganger Honecker als vertrouwd werd door Bonn en Washington, in diskrediet. In 1992 werd hij gearresteerd, op verdenking van afpersing. Vogel zou DDR-burgers die het land legaal wilden verlaten, hebben gedwongen hun bezit (land, huizen) onder de prijs te verkopen aan leden van de SED (Sozialistische Einheitspartei Deutschlands) en medewerkers van de Stasi, de geheime dienst van de DDR.

Hij werd in 1996 voor vijf gevallen veroordeeld, won in beroep twee van de vijf zaken en de andere drie werden geseponeerd. Vogel werd alleen veroordeeld voor meineed en diplomavervalsing. Hij verkocht zijn villa in Brandenburg en ging in Beieren wonen.

Donderdag 21 augustus overleed hij daar, 82 jaar oud.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden