WONINGTEKORT

'Tijdelijke huizen dringend nodig'

Er moeten meer tijdelijke huizen beschikbaar komen.Beeld Hollandse Hoogte

Bij de zoektocht naar tijdelijke huizen voor vluchtelingen kwam een groter probleem aan het licht. Migranten blijken nog de kleinste groep die een tijdelijke woning zoekt.

Gemeenten moeten op grote schaal flexibele woningen gaan inrichten voor spoedzoekers. Dat zijn tijdelijke huizen voor mensen die urgent een sociale huurwoning nodig hebben. Maandag doet het Platform Opnieuw Thuis deze dringende oproep in een 'manifest voor de spoedzoeker', ondertekend door onder andere de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en de koepel van woningcorporaties Aedes.

Dat Platform is in december 2014 opgericht om gemeenten te helpen bij de huisvesting van asielzoekers met een verblijfsvergunning. De zoektocht naar sociale huurwoningen voor deze vluchtelingen legde een veel breder probleem bloot, concludeert het Platform. Er is grote behoefte aan tijdelijke woningen voor allerlei groepen mensen die met spoed een huis nodig hebben. Driekwart van de gemeenten heeft geen speciale plannen voor deze groep. Dat moet anders, zegt Het Platform.

Ter illustratie van de omvang van het probleem noemt het manifest enkele aantallen van spoedzoekers: jaarlijks 400.000 arbeidsmigranten, 35.000 mensen in scheiding, 30.000 dak- en thuislozen. De 40.000 vluchtelingen die in 2016 een sociale huurwoning kregen aangeboden blijken een kleinere groep in dit geheel.

Het Platform zelf organiseert maandag zijn slotsymposium, want het houdt na 2,5 jaar op te bestaan. De wachtlijsten voor het vinden van huizen voor vluchtelingen zijn zo goed als opgelost. Het aantal asielzoekers dat een verblijfsvergunning krijgt is gedaald, de huidige behoefte aan huizen voor hen kunnen gemeenten best leveren. Maar de problemen op de sociale woonmarkt zijn verre van voorbij, aldus het manifest.

Lange wachttijden

Naar schatting tien procent van de Nederlandse bevolking wil snel een nieuwe en betaalbare woning hebben. Een derde van deze woningzoekenden verwacht zelfs in een onhoudbare toestand te komen als ze niet binnen drie maanden een betaalbare woning vinden.

Dat is, ook buiten de Randstad, bijna niet mogelijk. Overal zijn lange wachttijden voor sociale huur. In Amsterdam is, volgens dit manifest, de gemiddelde wachttijd 9 jaar, in Maastricht 6 jaar en in Zwolle 4,5 jaar. Het woningtekort loopt de komende jaren verder op, blijkt uit de recente Rijksnota 'Staat van de volkshuisvesting'. Gevolg is dat mensen in nood op plekken belanden buiten het zicht van de overheid, zoals in vakantieparken of in (te dure), onderhuur. Onwenselijk, vindt het Platform.

Urgentie

Mensen die kunnen aantonen urgent een huis nodig te hebben, krijgen in veel gemeenten overigens wel voorrang op de reguliere woninglijst. Daar horen vluchtelingen bij, maar ook bijvoorbeeld daklozen of mensen met psychiatrische problemen. Het resultaat is dat de 'gewone' woningzoeker nóg langer moet wachten. Dat geeft veel ergernis en leidt vaak tot gebrek aan begrip voor vooral de groep vluchtelingen.

Elke gemeente zou daarom een voorraad tijdelijke woningen moeten neerzetten voor de urgente woningzoekenden, stellen de ondertekenaars van dit manifest. "Een verbouwde kantoorruimte, een omgebouwd leegstaand zorgcomplex of een klein aantal woninkjes op een braakliggend terrein, er zijn al goede voorbeelden te vinden in Nederland", zegt Marco Florijn, voormalig PvdA-wethouder in Leeuwarden en Rotterdam en ambassadeur van het Platform Opnieuw Thuis. "Maar dat zijn er nog wel veel te weinig."

Dit zogenoemde 'flexibele segment' komt dan bovenop de bestaande sociale huurvoorraad. Het dient als een tussentijds vangnet of voorlopige opstap voor de woningmarkt. Florijn: "De koek wordt zo groter. Dat is wat wij geleerd hebben door ons werk met gemeenten in het zoeken van huizen voor vluchtelingen. Het wordt tijd te erkennen dat de vraag naar tijdelijke huisvesting blijvend is en het woningaanbod hierop aan te passen."

'Vluchtelingen kun je beter niet bij elkaar in één flat zetten'

Het Platform Opnieuw Thuis helpt gemeenten bij de huisvesting van vluchtelingen. Maar het Platform stopt, maandag is de slotbijeenkomst.

Vluchtelingen bij elkaar zetten in één flat, het werkt niet. Overlast voor de omgeving en isolatie van de bewoners, kunnen het gevolg zijn. "Er zijn daarmee in sommige gemeenten fouten gemaakt", zegt Marco Florijn (40), oud-wethouder in Leeuwarden en Rotterdam en tegenwoordig onder meer ambassadeur van het Platform Opnieuw Thuis dat gemeenten helpt bij de huisvesting van vluchtelingen.

Welke fouten precies?

"Gemeenten die de afgelopen twee jaar onder stress grote groepen nieuwkomers bij elkaar gingen plaatsen, merken dat dit niet altijd goed gaat. Daar leren we van: integratie en huisvesting moeten samengaan. Het is dus beter verschillende groepen te spreiden over een wijk."

Sinds de oprichting van uw Platform werden 87.000 vluchtelingen - deels bij elkaar - geplaatst in een sociale huurwoning ergens in een gemeente. Deze maand wordt het Platform opgeheven, maandag is de slotbijeenkomst. Waarom stoppen?

"Wij zijn opgericht in december 2014, omdat gemeenten toen al te weinig woningen aanboden aan nieuwkomers. Het was altijd al de bedoeling dat we na 2,5 jaar zouden stoppen, om niet een soort bureaucratisch instituut te worden. We houden ons daar nu dus aan. We hebben veel kennis en cijfermatige informatie gebundeld en kunnen het nu overlaten aan de gemeenten zelf."

Missie geslaagd?

"Ja, maar het ging niet vanzelf. Vooral toen in de zomer van 2015 de toestroom van asielzoekers nog eens hard steeg, liepen de achterstanden om hen een woning te geven in een gemeente sterk op. Het gevolg was dat zij maanden soms zelfs langer dan een jaar in een asielzoekerscentrum moesten blijven wonen. Dat is slecht voor hun latere integratie. Ze hingen rond, leerden nauwelijks Nederlands en hun motivatie om er wat van te maken in Nederland had eronder te lijden. Maar de grote toestroom van asielzoekers is sinds vorig jaar gestopt, de achterstanden in gemeenten worden deze maand ingehaald. Asielzoekers met een verblijfsvergunning kunnen nu sneller terecht in een gemeente."

Wat viel u op toen u bij dit Platform begon?

"Er zijn grote regionale verschillen in de achterstanden van het opnemen van asielzoekers. Statushouders worden gelijkelijk verdeeld over gemeenten, naar hoofd van de bevolking. Grote steden als Utrecht en Amsterdam hebben al een zeer krappe woningmarkt, daar liepen ze echt hard achter. Het was voor ons een complexe opdracht om met gemeenten in gesprek te gaan over hoe de achterstanden in te lopen zijn. De overheid verruimde de mogelijkheden om mensen in niet-reguliere woningen te huisvesten. Maar elke gemeente is weer anders. We inventariseerden telkens: hoeveel leegstaande gebouwen zijn er hier, hoeveel braakliggende terreinen. Wat kun je doen buiten de gewone sociale huurmarkt voor deze specifieke groep. Er was geen algehele blauwdruk te maken."

Veel mensen schrokken in 2015 van de plotselinge toestroom van vluchtelingen, wat merkten jullie daarvan?

"Mensen zagen de beelden van die crisisopvang, lazen de verhalen over bussen die rondreden op zoek naar een gemeente, en dachten: wauw, wat een rommel is die opvang.

Dat heeft wantrouwen gebracht in de samenleving tegen vluchtelingenopvang. Denk bijvoorbeeld aan die bijeenkomsten waar burgemeesters en wethouders probeerden uit te leggen aan een woedende menigte waarom asielzoekers moesten komen.

Die bijeenkomsten hadden een grote negatieve uitstraling over het hele land. Die negatieve stemming werkte niet mee om gemeenten snel aan die opdracht te laten voldoen."

Het loopt nu goed met het vinden van huizen, denkt u dat ook het draagvlak groter is?

"Ik zie het nu op veel plekken goed gaan. Wij hebben de mensen die ongerust zijn over de komst van te veel nieuwkomers in hun buurt overigens altijd goed begrepen. De krappe sociale huurmarkt is een probleem. Maandag roepen we gemeenten in een manifest op in hun woonvisie blijvende tijdelijke huisvesting te regelen, bijvoorbeeld in leegstaande kantoorpanden. Als de vluchtelingenstroom weer toeneemt, kun je dat inzetten. Maar het is vooral bedoeld voor al die andere mensen die met spoed een sociale huurwoning moeten hebben, die bijvoorbeeld net gescheiden zijn, of een tijdelijke baan ergens krijgen en woonruimte nodig hebben. Of mensen die wegens huiselijk geweld urgent woonruimte moeten hebben. Met flexibele woningen vergroot je de koek en dat is voor iedereen gunstig."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden