Tijd van bruin, oranje en geel

De jaren zeventig moeten het geregeld ontgelden, maar wat was alles toen nog fijn overzichtelijk

Premier Mark Rutte liet voor zijn uitzending van 'Zomergasten' maar weer eens een fragment van 'Avro's Wie-kent-kwis uit de omroeparchieven halen. Daar verscheen de in- en in-keurige presentator Fred Oster in beeld, samen met meneer Van Rijssen van de Vaassense Pluimvee- en Konijnhouders Vereniging (VPKV) en diens naar bekende Nederlanders genoemde cavia's, die in de speciale bak misschien wel naar het poortje met de gedroomde prijs van duizend gulden zouden lopen.

De minister-president had aan tafel bij gastheer Thomas Erdbrink het 'zaterdagavondgevoel' van toen meteen weer terug en hoopte bij de kijkers iets soortgelijks teweeg te brengen.

Weinig decennia roepen zulke tegenstrijdige gevoelens op als de jaren zeventig. In het publieke debat van tegenwoordig moet het tijdperk het geregeld ontgelden: overheid en ego zouden toen tot ongezonde proporties zijn opgezwollen, vrijheid ontaardde in excessen, onverschilligheid en schijntolerantie.

Tegelijkertijd zorgt het decennium volop voor nostalgische gevoelens. Mensen in verwarde tijden verlangen terug naar de jaren waarin alles nog zoveel overzichtelijker leek. Rutte raakte daaraan met zijn keuze voor de caviabaan van Fred Oster.

De commercie springt er ook gretig op in. Wie wil dansen op de muziek van destijds, kan terecht op speciale feesten. In theaters gaan series en musicals uit de jaren zeventig op herhaling. Tv-zenders komen met programma's waarin BN'ers met hun eigen herinneringen en associaties fragmenten met een hoog ach-gut-ja-gehalte aan elkaar praten.

Datzelfde sentiment bespelen 'Het Grote Jaren 70 Boek' van René Kok, Erik Somers en Paul Brood, en het bescheidenere 'So 70's. De jaren zeventig. Van ABBA tot zitkuil' van Wilbert Schreurs.

De historicus Schreurs is op zijn best aan het einde van zijn boek, als ook hij de dubbele houding ten opzichte van zijn onderwerp waarneemt: 'een lelijk decennium' blijkt tot op de dag van vandaag een bron van inspiratie. Het was misschien een verwarrende en gepolariseerde periode, constateert de auteur, maar het etiket 'ik-tijdperk' dat opinieblad Haagse Post in 1979 op de jaren zeventig plakte, is veel te eenzijdig.

Kijk eens wat er aan activisme en altruïsme bestond. En van de allerergste uitwassen van egoïsme, de opgestoken-middelvinger-mentaliteit in de openbare ruimte en de graaicultuur aan de top in het bedrijfsleven en bij de overheid, was nog geen sprake.

In de rest van zijn boek mist Schreurs die scherpte en drang tot analyse. De keuze van de onderwerpen doet betrekkelijk willekeurig aan. De afzonderlijke stukken zijn nauwelijks langer dan een wat uitgebreider Wikipedia-lemma op internet en hebben zelden een echt verrassende, spannende invalshoek. De grootste verdienste is nog dat af en toe dichtgeslagen luiken in je eigen geheugen weer opengaan: die klik-klakballen en trimbaan was je toch echt helemaal vergeten.

Maar zelfs op dat front legt 'So 70's' het af tegen 'Het Grote Jaren 70 Boek' van René Kok, Erik Somers en Paul Brood, een trio dat eerder soortgelijke koffietafelige werken maakte over de jaren vijftig en zestig. De drie hebben de ruimte om hun beelden te laten zien en kunnen dat ook nog eens doen in kleur - onontbeerlijk voor een decennium als de jaren zeventig.

Het geheim van het welslagen zit evengoed in het maken van de juiste keuzes: een duidelijke thematisering, uit het overaanbod aan foto's een tegelijkertijd de tijdgeest typerende en toch eigenzinnige selectie.

Voor prins Bernhard en de Lockheed-affaire zijn bijvoorbeeld drie beelden geselecteerd: Prinsjesdag 1976 (de prins-gemaal voor straf zonder militair uniform naast koningin Juliana); Bernhard duidelijk in zijn element als inspecteur-generaal van de krijgsmacht pratend met een heerlijk langharige tankbemanning tijdens een oefening in 1973; en een schitterend portret van de prins met een majestueuze cowboyhoed, zonnebril en dikke sigaar. In de foto's zit al zoveel verhaal dat de drie alinea's bijschrift voelen als toegiftje.

De gloriejaren van 'Toppop' herleven met een foto van presentator Ad Visser en zijn vaste prima ballerina Penney de Jager en met muzikale acts uit die dagen van Bowie tot de Osmond Brothers en van Catapult en Luv tot Vader Abraham en zijn Smurfen.

De lezer keert terug in beeldschermloze kantoren, in zitkuilen en badkamers en keukens met veel bruin, oranje en geel. Daar tussen al even veelkleurige mode met prints, wijde pijpen en blouses met lange punten.

Bij alle scepsis tegen de overdaad aan nostalgie van de laatste jaren wordt een lezer vanzelf weerloos. 'Het Grote Jaren 70 Boek' is een feest der herkenning.

René Kok, Erik Somers en Paul Brood: Het Grote Jaren 70 Boek

Wbooks; 336 blz. euro 39,95

Wilbert Schreurs: So 70's. De jaren zeventig. Van ABBA tot zitkuil

Balans; 238 blz. euro 14,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden