Tijd stond stil voor godsdienstonderwijs

Van onze kerkredactie

Dat deze oude traditie van bijbellezen, zingen en bidden op de meeste scholen van protestants-christelijke signatuur nog niets van haar glorie heeft verloren, is een van de conclusies van het onderzoek 'Godsdienst op de basisschool', dat in het voorjaar van 1992 is gehouden op 2550 protestantse basisscholen in Nederland. De helft van deze scholen heeft de enqueteformulieren ingevuld teruggestuurd.

De onderzoekers - medewerkers van het Centrum voor godsdienstige vorming, het Christelijk pedagogisch studiecentrum en het Nederlands Bijbelgenootschap - noemen deze respons van 50 procent 'massaal', zeker gezien de werkdruk op de scholen, de vele activiteiten en de vele enquetes waarmee zij worden lastiggevallen.

Op verreweg de meeste van de onderzochte scholen valt het godsdienstonderwijs in de praktijk samen met de rituele dagopening. Hoewel godsdienst daardoor niet te vergelijken is met andere (kennis-) vakken op school, krijgen de leerlingen op driekwart van de scholen er toch een rapportcijfer voor. Aangezien repetities en overhoringen over godsdienst weinig voorkomen, baseren de leerkrachten hun beoordelingen veelal op de 'luisterhouding' van de leerling, diens belangstelling en betrokkenheid - dus de bereidheid om mee te doen aan het ritueel.

In de middenbouw van de protestants-christelijke (pc.) en hervormdgereformeerd-reformatorische (hgref.) basisscholen wordt het meeste overhoord, vooral liederen. Hgref. scholen toetsen ook in de onderbouw relatief veel op kennis, bijvoorbeeld het terugvertellen van een bijbelverhaal, terwijl interconfessionele en samenwerkingsscholen (ic/sw.) dat achterwege laten. Opvallend is dat ic/sw.-scholen hoe dan ooke verwachting dat leerlingen aan een gesprek deelnemen en daarop te beoordelen zijn, lager stellen - bijna een derde beoordeelt daarop - dan de pc. en hgref. scholen.

Traditioneel

Niet alleen de dagopening is traditioneel, ook voor de zogeheten verwerking van de bijbelles geldt dat: veel voorkomende werkvormen zijn tekenen en knippen. Een vorm als bibliodrama blijkt maar zelden te worden toegepast in de godsdienstles. De ic/sw.-scholen vormen een uitzondering op deze behoudende aanpak. Op meer dan de helft van die scholen wordt de dag op alternatieve wijze geopend: (kring)gesprekken, vertellen van zendingsverhalen, de kinderen eigen ervaringen laten vertellen. Verder gedichten, bijbelquiz en een enkele keer bibliodrama.

Van alle leerlingen op protestantse basisscholen heeft, zo blijkt uit het onderzoek, 68 procent ook een pc.achtergrond. Bijna 7 procent is katholiek, ruim 3 procent hangt een niet-christelijke godsdienst aan en 21 procent heeft geen godsdienstige achtergrond. Op 89 van de 146 hgref. scholen uit het onderzoek heeft zelfs de totale schoolbevolking een protestantse achtergrond. Op de 25 (van de ruim 50 bestaande) interconfessionele en de 4 samenwerkingsscholen die aan de enquete hebben meegedaan is slechts ruim een derde van de leerlingen protestants. Op de 1053 'gewone' pc.-scholen heeft bijna tweederde van de leerlingen een protestantse achtergrond.

Veel leerkrachten blijken te worstelen met de verhouding tussen het godsdienstonderwijs en 'geestelijke stromingen'. Dat laatste 'vak' is een kennisgebied. Daardoor is het perspectief op godsdienst in die lessen radicaal anders dan bij de rituele godsdienstles. Niet het zelf beleven van gebed en zang staan dan centraal, maar het aanbrengen van kennis over hoe anderen dan christenen hun godsdienst of levensbeschouwing beleven en vorm geven.

Kreeg Simon Carmiggelt bij het afscheid van de openbare basisschool, hoewel hij er de draak mee stak, toch een Bijbeltje van de heer Bol, op 73 procent van de protestantse basisscholen is dat nog altijd het gebruikelijke afscheidsgeschenk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden