'Tijd om rechtspraak te democratiseren'

'Je vijzelt het aanzien van de rechtsstaat aanzienlijk op als je de rechterlijke macht democratiseert', aldus rechter Wouter van den Bergh. Beeld Patrick Post
'Je vijzelt het aanzien van de rechtsstaat aanzienlijk op als je de rechterlijke macht democratiseert', aldus rechter Wouter van den Bergh.Beeld Patrick Post

De Nederlandse rechtsstaat is gebaat bij de invoering van juryrechtspraak, te beginnen bij de zware levensdelicten. Dat pleidooi houdt rechter Wouter van den Bergh, tot vorige week vice-president bij de Amsterdamse rechtbank, vandaag in deze krant.

Volgens de senior rechter is het hoog tijd dat de lekenrechtspraak weer wordt geagendeerd nadat het eind 2006 van de agenda werd afgehaald. In de ogen van Van den Bergh is het "onbestaanbaar dat in onze staatsinrichting twee van de drie machten - de wetgevende en de uitvoerende macht - verregaand zijn gedemocratiseerd, maar de derde, de rechtspraak, in het geheel niet."

Het fenomeen lekenrechtspraak, waarbij de burger een oordeel velt over strafbare gedragingen, is in de Nederlandse historie niet uniek.

In Frankrijk werd in 1791 het zogeheten hof van assisen, ook wel assisenhof of volksrechtbank, ingesteld. Tijdens de Franse overheersing werd die rechtspraak ook in België en Nederland geïntroduceerd. Nederland schafte het in 1816 weer af, maar België stelde na de onafhankelijkheid de lekenrechtspraak opnieuw in, en die functioneert nog altijd.

Van den Bergh noemt het Belgische jurysysteem 'elegant'. De assisen beslissen over het daderschap, de strafmaat is een kwestie van overleg tussen de assisen en de rechters. In de Angelsaksische landen gaat de jury over het daderschap en de rechter over de straf.

De laatste keer dat Nederland zich boog over invoering van de lekenrechtspraak is zeven jaar geleden. Het Tweede Kamerlid Joost Eerdmans (LPF) vroeg zich tijdens de behandeling van de justitiebegroting voor 2006 hardop af of Nederland geen baat zou hebben bij het betrekken van leken bij de rechtspraak. Die vraag paste bij de discussie of de straffen in Nederland niet wat te laag waren. Eerdmans liet een brochure uitdelen over het Duitse systeem, waarin wordt gewerkt met lekenrechters. In Duitsland, vond Eerdmans, werkte dat systeem prima. Door burgers naast professionele rechters bij de rechtspraak te betrekken zou het vertrouwen in de rechtspraak worden vergroot.

Het voorstel van Eerdmans haalde het niet. Minister Hirsch Ballin sloot de discussie na een onderzoek van hoogleraar Theo de Roos, die stelde dat er geen enkel bewijs was te vinden voor de stelling dat de lekenrechtspraak het vertrouwen in de rechtspraak zou vergroten.

Lees het hele interview met Wouter van den Bergh in Trouw: 'Leken kunnen prima rechtspreken'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden